Materiał źródłowy do zadania
Spośród wielu substancji chemicznych, które przedostają się do środowiska morskiego, wysoką toksycznością i trwałością cechują się polichlorowane bifenyle (PCB). Wchłanianie PCB przez organizmy następuje w różny sposób, ale najwięcej PCB przyjmują one wraz ze spożywanym pokarmem. Na schemacie przedstawiono fragment sieci pokarmowej ekosystemu Bałtyku oraz stężenie PCB [µg/kg] w różnych organizmach tworzących tę sieć.
Na podstawie: M. Szymelfenig, J. Urbański, Morze Bałtyckie – o tym warto wiedzieć, Gdynia 2008.
Na podstawie przedstawionych danych sformułuj wniosek dotyczący zależności między poziomem troficznym zajmowanym przez gatunek a stężeniem PCB w organizmie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj kierunek strzałek od pokarmu do konsumenta i porównaj stężenia. Czy pytanie dotyczy wzrostu w czasie u jednego osobnika, czy między poziomami?
Podpowiedź 2
Wybierz łańcuch śledź–alka i sprawdź zmianę wartości. Wniosek powinien łączyć stężenie z pozycją troficzną.
Podpowiedź 3
Napisz, że stężenie PCB rośnie na wyższych poziomach badanej sieci. Samo „PCB gromadzą się w organizmach” pomija wymaganą zależność.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Im wyższy poziom troficzny organizmu w łańcuchu pokarmowym, tym wyższe stężenie PCB.
• PCB kumulują się w kolejnych ogniwach łańcucha pokarmowego.
• Poziom PCB wzrasta przy przejściu z niższego na wyższy poziom troficzny.
• Organizmy z wyższych poziomów troficznych zawierają większe stężenia PCB niż organizmy z niższych poziomów troficznych.
Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „PCB kumulują się w organizmach”.
Zasady oceniania
1 p. – za sformułowanie poprawnego wniosku, wskazującego na wzrost stężenia PCB przy przejściu z niższego na wyższy poziom troficzny. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
W przedstawionej sieci organizmy wyższych poziomów troficznych mają na ogół większe stężenie PCB niż ich pokarm. Przykładowo u śledzia podano 25 µg/kg, a u zjadającej go alki 400–500 µg/kg; jeszcze większe wartości występują u bielika. Zależność to biomagnifikacja, czyli wzrost stężenia w kolejnych ogniwach łańcucha. Nie utożsamiaj jej z samą bioakumulacją w jednym organizmie. Dane nie wymagają, aby każdy gatunek na danym poziomie miał identyczny wynik lub każda strzałka wykazywała dokładnie ten sam wzrost.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za sformułowanie poprawnego wniosku, wskazującego na wzrost stężenia PCB przy przejściu z niższego na wyższy poziom troficzny. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 20.1
W podstawie programowej
Wniosek o stężeniach zanieczyszczenia w łańcuchu pokarmowym.
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
- PR:XVII.3.6 — określa zależności pokarmowe w ekosystemie na podstawie analizy fragmentów sieci pokarmowych; przedstawia zależności pokarmowe w biocenozie w postaci łańcuchów pokarmowych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z20-1
Organizator: CKE
Działy: Ekologia
Zagadnienia: Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami