Materiał źródłowy do zadania
U kotów brytyjskich produkcja eumelaniny, czyli czarnego barwnika, jest modyfikowana przez trzy allele genu autosomalnego, które w zależności od układu, w jakim pojawiają się w genotypie kota, determinują kolor włosa:
B – allel dominujący w stosunku do pozostałych, warunkujący barwę czarną, b – allel recesywny w stosunku do B, ale dominujący w stosunku do b1, warunkujący barwę czekoladową, b1 – allel recesywny zarówno w stosunku do B, jak i do b, warunkujący barwę cynamonową.
Ekspresja genu odpowiedzialnego za produkcję eumelaniny modyfikowana jest przez autosomalny gen z innego chromosomu, którego allel D warunkuje równomierne rozproszenie barwnika, co daje normalną barwę włosa, natomiast recesywny allel d sprawia, że pigment występuje w skupiskach, co skutkuje rozjaśnieniem (rozmyciem) kolorów: czarnego – do niebieskiego, czekoladowego – do liliowego, a cynamonowego – do płowego.
Na podstawie: http://www.agiliscattus.pl/podstawy-genetyki-kotow.html
Zapisz krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) cynamonowej samicy i czarnego samca (rodziców z zadania 17.2.) i na podstawie tej krzyżówki określ prawdopodobieństwo, że kolejne kocię tych rodziców będzie niebieskie.
Krzyżówka:
Prawdopodobieństwo, że kolejne kocię będzie niebieskie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wypisz dwie gamety matki i cztery ojca. Niebieski kot musi jednocześnie odziedziczyć B oraz recesywne rozjaśnienie dd.
Podpowiedź 2
W locus koloru szansa na B wynosi 1/2, a w krzyżówce Dd × Dd szansa na dd wynosi 1/4. Geny segregują niezależnie.
Podpowiedź 3
Zapisz osiem pól krzyżówki i wyróżnij Bb¹dd: 1/8 = 12,5%. Nie pomijaj warunku czarnej podstawy, licząc tylko dd.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| (♂) (♀) | BD | Bd | bD | bd |
|---|---|---|---|---|
| b1D | Bb1DD (czarny) | Bb1Dd (czarny) | bb1DD (czekoladowy) | bb1Dd (czekoladowy) |
| b1d | Bb1Dd (czarny) | Bb1dd (niebieski) | bb1Dd (czekoladowy) | bb1dd (liliowy) |
Prawdopodobieństwo, że kolejne kocię będzie niebieskie = 1/8 lub 0,125 lub 12,5% Dopuszczalne zaokrąglenie do pełnych procentów: 12% lub 13%
Uwagi: Uznaje się odpowiedzi, w których zdający użył innego oznaczenia literowego alleli genu, np. „A” i „C”, ale podał legendę w zadaniu 17.2. lub 17.3., pod warunkiem, że poprawnie rozwiązał i zinterpretował krzyżówkę (otrzymuje 2 p.). Zastosowanie innych oznaczeń bez legendy z poprawnym rozwiązaniem krzyżówki (otrzymuje 1 p).
Jeżeli zdający zapisze gen jako sprzężony z płcią – otrzymuje 0 p. za całe zadanie, bez względu na otrzymaną wartość prawdopodobieństwa.
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej (szachownicy Punnetta) oraz za określenie na jej podstawie właściwego prawdopodobieństwa, że kolejne kocię będzie niebieskie. 1 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej, ale niewłaściwe określenie prawdopodobieństwa. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Prawdopodobieństwo wynosi 1/8, czyli 12,5%. Samica b¹b¹Dd tworzy gamety b¹D i b¹d, a samiec BbDd: BD, Bd, bD i bd. Osiem połączeń jest równoprawdopodobnych; niebieski genotyp Bb¹dd powstaje tylko z b¹d i Bd. Można też pomnożyć 1/2 szansy odziedziczenia B po ojcu przez 1/4 szansy dd. Wynik dotyczy kolejnego kocięcia i nie zależy od tego, jakie kolory miały poprzednie młode.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej (szachownicy Punnetta) oraz za określenie na jej podstawie właściwego prawdopodobieństwa, że kolejne kocię będzie niebieskie. 1 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej, ale niewłaściwe określenie prawdopodobieństwa. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 17.3
W podstawie programowej
Krzyżówka dwugenowa.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z17-3
Organizator: CKE
Działy: Genetyka klasyczna
Procesy: ekspresja genów | dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech