Materiał źródłowy do zadania
W celu sprawdzenia, czy na przejście komórek do fazy M cyklu komórkowego mogą mieć wpływ związki chemiczne zawarte w cytoplazmie innych komórek będących w fazie M, przeprowadzono doświadczenie w dwóch wariantach: A i B. W doświadczeniu wykorzystano oocyty żaby Xenopus, które są wygodnym obiektem sprawdzania aktywności czynników kierujących komórkę do fazy M, gdyż mają one zakończoną replikację DNA i są zatrzymane tuż przed fazą podziału jądra komórkowego.
A. Z oocytu żaby Xenopus, znajdującego się w interfazie cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do innego oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
B. Z dzielącego się jaja żaby Xenopus, znajdującego się w fazie M cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
Przebieg doświadczenia i jego wyniki przedstawiono na poniższych schematach.
Na podstawie: B. Alberts i inni, Podstawy biologii komórki, Warszawa 2007.
Określ, który wariant tego doświadczenia – A czy B – stanowił dla niego próbę kontrolną. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do roli tej próby w interpretacji wyników doświadczenia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastanów się, jakie czynności wykonano w obu wariantach niezależnie od pochodzenia cytoplazmy. Jak wykluczyć, że samo ukłucie wyzwala podział?
Podpowiedź 2
Wariant A odtwarza zabieg wstrzyknięcia, lecz bez cytoplazmy z fazy M. Dzięki temu daje punkt odniesienia dla efektu w B.
Podpowiedź 3
Wskaż A i rolę wykluczenia wpływu samego zabiegu lub cytoplazmy interfazowej. Nie zastępuj uzasadnienia wyłącznie definicją kontroli.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Próbą kontrolną w tym doświadczeniu jest:
• wariant A doświadczenia, ponieważ do oocytu w interfazie wstrzyknięto cytoplazmę komórki również w interfazie, co umożliwia porównanie wyników z wariantem B.
• wariant A, ponieważ służył sprawdzeniu, czy zabiegi mechaniczne służące wprowadzeniu cytoplazmy do oocytu są czynnikiem wyzwalającym podział jądra.
• A, ponieważ to np. ukłucie mogło wywołać przejście komórki do fazy M.
Uwaga Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do definicji próby kontrolnej, np. „Wariant A, ponieważ badany czynnik nie działał” lub „Wariant A, ponieważ warunki doświadczenia się nie zmieniły”.
Zasady oceniania
1 p. – za wskazanie wariantu A doświadczenia i poprawne uzasadnienie, wykazujące nieobecność badanego czynnika lub uwzględniające sprawdzenie wpływu zabiegów mechanicznych na wynik doświadczenia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Próbą kontrolną jest wariant A, w którym do oocytu w interfazie wstrzyknięto cytoplazmę także pochodzącą z interfazy. Kontrola sprawdza, czy sam zabieg, ukłucie i przeniesienie cytoplazmy mogą wywołać podział. Brak takiego efektu pozwala wiązać reakcję w B z właściwościami cytoplazmy z fazy M. To ważniejsze niż ogólne stwierdzenie „nie ma czynnika badanego”, ponieważ oba warianty obejmują ingerencję mechaniczną i dodanie materiału komórkowego.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za wskazanie wariantu A doświadczenia i poprawne uzasadnienie, wykazujące nieobecność badanego czynnika lub uwzględniające sprawdzenie wpływu zabiegów mechanicznych na wynik doświadczenia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 15.2
W podstawie programowej
Próba kontrolna w badaniu regulacji cyklu.
- PR:OG.II.2 — określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z15-2
Organizator: CKE
Działy: Podziały komórkowe
Organizmy: zwierzęta