Materiał źródłowy do zadania
W celu sprawdzenia, czy na przejście komórek do fazy M cyklu komórkowego mogą mieć wpływ związki chemiczne zawarte w cytoplazmie innych komórek będących w fazie M, przeprowadzono doświadczenie w dwóch wariantach: A i B. W doświadczeniu wykorzystano oocyty żaby Xenopus, które są wygodnym obiektem sprawdzania aktywności czynników kierujących komórkę do fazy M, gdyż mają one zakończoną replikację DNA i są zatrzymane tuż przed fazą podziału jądra komórkowego.
A. Z oocytu żaby Xenopus, znajdującego się w interfazie cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do innego oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
B. Z dzielącego się jaja żaby Xenopus, znajdującego się w fazie M cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
Przebieg doświadczenia i jego wyniki przedstawiono na poniższych schematach.
Na podstawie: B. Alberts i inni, Podstawy biologii komórki, Warszawa 2007.
Sformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego doświadczenia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj pochodzenie wstrzykniętej cytoplazmy i odpowiedź oocytu. Co odróżnia wariant pobudzający podział od kontrolnego?
Podpowiedź 2
Cytoplazma z fazy M, w przeciwieństwie do interfazowej, wywołuje wejście badanego oocytu w podział. Aktywność regulatora została przeniesiona z cytoplazmą.
Podpowiedź 3
Sformułuj wniosek o czynnikach w cytoplazmie jaja Xenopus w fazie M, które wyzwalają fazę M u oocytu tej żaby. Uwzględnij gatunek i fazę.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Związki chemiczne wywołujące przejście oocytu żaby do fazy M są obecne w jego cytoplazmie.
• W cytoplazmie dzielącego się jaja Xenopus w fazie M znajdują się substancje wywołujące przejście komórki interfazowej do mejozy.
• W cytoplazmie dzielącego się jaja Xenopus w fazie M obecne są związki, które ten podział wywołują.
• Związki chemiczne wywołujące podział jądra oocytu żaby są obecne w jego cytoplazmie.
Uwagi: Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych – nieuwzględniających badanego obiektu, np. „Związki chemiczne wywołujące przejście oocytu do fazy M są obecne w jego cytoplazmie”, „Związki chemiczne obecne w cytoplazmie komórek żaby inicjują przejście do fazy podziału jądra”. Nie uznaje się odpowiedzi pomijających fazę M cyklu komórkowego, np. „Związki chemiczne zawarte w cytoplazmie oocytów żaby inicjują podziały”.
Zasady oceniania
1 p. – za sformułowanie poprawnego wniosku, dotyczącego obecności w cytoplazmie dzielących się oocytów Xenopus związków chemicznych stymulujących przejście tych komórek do fazy M. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Wniosek: cytoplazma dzielącego się jaja żaby Xenopus w fazie M zawiera czynniki zdolne wywołać przejście oocytu tej żaby do fazy M. Świadczy o tym pojawienie się podziału po przeniesieniu takiej cytoplazmy, przy braku analogicznego efektu po przeniesieniu cytoplazmy interfazowej. Wniosek wymaga nazwania obiektu i przejścia do fazy M. Doświadczenie lokalizuje aktywność w cytoplazmie, lecz samo nie ustala dokładnej budowy chemicznej czynnika ani nie dowodzi, że dowolna cytoplazma pobudza podział.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za sformułowanie poprawnego wniosku, dotyczącego obecności w cytoplazmie dzielących się oocytów Xenopus związków chemicznych stymulujących przejście tych komórek do fazy M. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 15.1
W podstawie programowej
Wniosek z doświadczenia nad cyklem komórkowym.
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z15-1
Organizator: CKE
Działy: Podziały komórkowe
Organizmy: zwierzęta