Materiał źródłowy do zadania
W celu sprawdzenia, czy na przejście komórek do fazy M cyklu komórkowego mogą mieć wpływ związki chemiczne zawarte w cytoplazmie innych komórek będących w fazie M, przeprowadzono doświadczenie w dwóch wariantach: A i B. W doświadczeniu wykorzystano oocyty żaby Xenopus, które są wygodnym obiektem sprawdzania aktywności czynników kierujących komórkę do fazy M, gdyż mają one zakończoną replikację DNA i są zatrzymane tuż przed fazą podziału jądra komórkowego.
A. Z oocytu żaby Xenopus, znajdującego się w interfazie cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do innego oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
B. Z dzielącego się jaja żaby Xenopus, znajdującego się w fazie M cyklu komórkowego, pobrano cytoplazmę, następnie wstrzyknięto ją do oocytu tej żaby, znajdującego się w interfazie.
Przebieg doświadczenia i jego wyniki przedstawiono na poniższych schematach.

Na podstawie: B. Alberts i inni, Podstawy biologii komórki, Warszawa 2007.
Podaj nazwę podziału jądra komórkowego, który został wywołany wstrzyknięciem do oocytu cytoplazmy z dzielącej się komórki w fazie M, i rozpoznaj fazę podziału, którą oznaczono na schemacie literą X. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do zmian w komórce.
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy chromosomy występują pojedynczo, czy jako pary homologów. W jakim podziale i etapie tworzą się biwalenty?
Podpowiedź 2
Parowanie homologów i crossing-over wiążą się z profazą I mejozy. Wrzeciono samo w sobie nie odróżnia mejozy od mitozy.
Podpowiedź 3
Podaj mejozę i profazę I, uzasadniając obecnością biwalentów lub par homologów. Nie opieraj odpowiedzi tylko na zaniku jądra.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nazwa podziału: mejoza. Faza podziału: profaza I / pachyten. Uzasadnienie:
• widoczne są pary chromosomów homologicznych.
• widoczne są biwalenty.
• widoczne są tetrady chromatyd.
• widoczne są skrzyżowane ramiona chromatyd.
• pomiędzy chromosomami homologicznymi zachodzi proces crossing-over.
• komórka X jest diploidalna, a na następnym rysunku jest już haploidalna.
Uwagi: Uznaje się odpowiedzi, w których podano profazę (bez numeru) jako fazę podziału, pod warunkiem, że wcześniej podano nazwę podziału jako „mejoza I”. Nie uznaje się odpowiedzi „podział redukujący”, ponieważ nie jest to nazwa podziału komórkowego. W uzasadnieniu nie uznaje się odniesienia do zanikania otoczki jądrowej lub do powstawania wrzeciona kariokinetycznego bez uwzględnienia cech podziału mejotycznego, ponieważ są to także cechy podziału mitotycznego.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie nazwy podziału komórkowego (mejoza) oraz jego fazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do charakterystycznej cechy mejozy widocznej na rysunku źródłowym. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Wywołany podział to mejoza, a X przedstawia profazę I. Widoczne pary chromosomów homologicznych tworzą biwalenty; takie zestawienie odróżnia pierwszy podział mejotyczny od mitozy. W profazie I może zachodzić crossing-over między chromatydami niesiostrzanymi. Samo zanikanie otoczki lub tworzenie wrzeciona nie jest wystarczającym argumentem, bo występuje także w mitozie. Odpowiedź powinna zawierać nazwę podziału, fazę oraz cechę charakterystyczną dla mejozy widoczną na schemacie.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za poprawne określenie nazwy podziału komórkowego (mejoza) oraz jego fazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do charakterystycznej cechy mejozy widocznej na rysunku źródłowym. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Nazwa podziału
W podstawie programowej
Rozpoznanie mejozy i profazy I. Zakres części: Nazwa podziału.
- PR:IV.4 — opisuje przebieg kariokinezy podczas mitozy i mejozy;
- PR:IV.5 — rozpoznaje (na preparacie mikroskopowym, na schemacie, rysunku, mikrofotografii) poszczególne etapy mitozy i mejozy;
Faza podziału
W podstawie programowej
Rozpoznanie mejozy i profazy I. Zakres części: Faza podziału.
- PR:IV.4 — opisuje przebieg kariokinezy podczas mitozy i mejozy;
- PR:IV.5 — rozpoznaje (na preparacie mikroskopowym, na schemacie, rysunku, mikrofotografii) poszczególne etapy mitozy i mejozy;
Uzasadnienie
W podstawie programowej
Rozpoznanie mejozy i profazy I. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:IV.4 — opisuje przebieg kariokinezy podczas mitozy i mejozy;
- PR:IV.5 — rozpoznaje (na preparacie mikroskopowym, na schemacie, rysunku, mikrofotografii) poszczególne etapy mitozy i mejozy;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z15-3
Organizator: CKE
Działy: Podziały komórkowe
Organizmy: zwierzęta