Źródło
Informacja do zadań 31.
Do zakwaszonego roztworu alaniny dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu
i mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Na poniższym wykresie zilustrowano zależność pH
mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach umownych).
14

2
0
0,5
1
1,5
2,5
Objętość roztworu NaOH
Aminokwasy w roztworach wodnych istnieją głównie w formie jonów. W roztworach o niskim
pH cząsteczka aminokwasu jest protonowana. W pewnym zakresie pH dominującą formą
jest jon obojnaczy. W roztworach o wysokim pH cząsteczka aminokwasu traci proton.
W punkcie oznaczonym na wykresie numerem I alanina jest mieszaniną formy protonowanej
i jonu obojnaczego w stosunku molowym 1 : 1, a w punkcie oznaczonym na wykresie
numerem III ten aminokwas jest mieszaniną jonu obojnaczego i formy zdeprotonowanej
w stosunku molowym 1 : 1.
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna,Warszawa 2005.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tej formy alaniny, która występuje przy wartości pH odpowiadającej punktowi II zaznaczonemu na wykresie. Podaj nazwę tej wartości pH.
Wzór:
Nazwa: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, która forma alaniny dominuje między odłączeniem protonu od COOH a odłączeniem go od NH3+.
Podpowiedź 2
Narysuj jednocześnie grupy NH3+ oraz COO− i sprawdź zerowy ładunek sumaryczny.
Podpowiedź 3
Nazwij tę wartość pH punktem izoelektrycznym; nie zastępuj jonu obojnaczego całkowicie niejonowym wzorem alaniny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nazwa: punkt izoelektryczny albo punkt izojonowy.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru jonu i nazwy wartości pH.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Punkt II leży między dwoma etapami odprotonowania alaniny. Dominuje w nim jon obojnaczy z grupami NH3+ i COO−, którego ładunek sumaryczny jest zerowy.
Grupę metylową i atom H przy węglu α pozostawiamy bez zmiany. Odpowiadająca temu wartość pH to punkt izoelektryczny, pI: średni ładunek aminokwasu w roztworze wynosi wtedy zero. Nie oznacza to braku ładunków wewnątrz dominującej drobiny ani konieczności pH = 7; zależy ona od właściwości obu grup kwasowo-zasadowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nazwa: punkt izoelektryczny albo punkt izojonowy.