Źródło
Informacja do zadań 06.
Metoda VSEPR pozwala określać kształt cząsteczek zbudowanych z atomów pierwiastków
grup głównych. W cząsteczce należy wyróżnić atom centralny (np. atom tlenu w cząsteczce
H2O) i ustalić liczbę wolnych par elektronowych na jego zewnętrznej powłoce. Następnie
zsumować liczbę podstawników związanych z atomem centralnym (𝑥) i liczbę jego wolnych
par elektronowych (𝑦). W ten sposób otrzymuje się tzw. liczbę przestrzenną (𝐿p = 𝑥 + 𝑦),
która determinuje kształt cząsteczki. Ponieważ zarówno wolne, jak i wiążące pary
elektronowe wzajemnie się odpychają, wszystkie elementy składające się na liczbę
przestrzenną (podstawniki i wolne pary elektronowe) zajmują jak najbardziej odległe od
siebie położenia wokół atomu centralnego.
Na podstawie: R. J. Gillespie, Fifty years of the VSEPR model; Coordination Chemistry Reviews 252 (2008) 1315.
W teorii VSEPR przyjmuje się, że kąty między wiązaniami w drobinach zależą od siły, z jaką
odpychają się pary elektronowe znajdujące się na zewnętrznej powłoce. Siła odpychania par
elektronowych powłoki walencyjnej maleje w kolejności: wolna para elektronowa – wolna
para elektronowa > wolna para elektronowa – wiążąca para elektronowa > wiążąca para
elektronowa – wiążąca para elektronowa. Oznacza to, że w drobinach, w których nie ma
wolnych par elektronowych, kąty między wiązaniami są najbardziej zbliżone do wartości
teoretycznych opisujących idealną strukturę geometryczną drobiny, a w cząsteczkach
zawierających wolne pary elektronowe obserwuje się zmniejszenie kątów między
wiązaniami.
Na podstawie: J. D. Lee, Zwięzła chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Wpisz do tabeli wartości kątów między wiązaniami N–H w wymienionych drobinach
(NH2−, NH3, NH4+). Wartości tych kątów wybierz spośród następujących: 180°, 120°, 109°,
107°, 105°.
Drobina | NH2− | NH3 | NH4+ |
|---|---|---|---|
Wartość kąta między wiązaniami |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę wolnych par na N w NH2−, NH3 i NH4+.
Podpowiedź 2
Więcej wolnych par oznacza silniejsze ściśnięcie kąta między wiązaniami przy tym samym ogólnym otoczeniu.
Podpowiedź 3
Wpisz kolejno 105°, 107° i 109°.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Drobina | NH2− | NH3 | NH4+ |
|---|---|---|---|
| Kąt | 105° | 107° | 109° |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wszystkie trzy drobiny mają cztery obszary elektronowe przy N. NH4+ ma same pary wiążące, więc kąt jest najbliższy tetraedrycznemu 109°. NH3 ma jedną wolną parę, która silniej odpycha wiązania i zmniejsza kąt do 107°.
NH2− ma dwie wolne pary, a kąt z proponowanego zestawu wynosi 105°. W kolejności tabeli wpisujemy 105°, 107°, 109°. Liczbę par ustalamy z elektronów i ładunku drobiny, nie z samej liczby atomów H.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Drobina | NH2− | NH3 | NH4+ |
|---|---|---|---|
| Kąt | 105° | 107° | 109° |