Zadanie 3.1 — grudzień 2022 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony4 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 03.

Cząstki α emitowane przez jądra wielu promieniotwórczych izotopów ulegają zobojętnieniu

elektronami z otoczenia, co prowadzi do powstania gazowego helu. Jeżeli rozpad

promieniotwórczy zachodzi w układzie zamkniętym, ilość helu otrzymanego w taki sposób

jest proporcjonalna do liczby wyemitowanych cząstek α. Ta zależność stała się podstawą

jednej z pierwszych metod wyznaczania stałej Avogadra.

Zmierzono aktywność radu 226Ra i stwierdzono, że 1,0 g tego izotopu w ciągu sekundy

emituje 3,4 ⸱ 1010 cząstek α, co powoduje jego przemianę w radon 222 Rn. Następnie

z izotopu 222Rn, w wyniku ciągu kilku szybkich przemian promieniotwórczych α i β−, powstaje

ołów 210Pb. Dalszy rozpad tego nuklidu nie wpływa na przebieg eksperymentu.

Próbkę zawierającą 200 mg izotopu 226Ra zamknięto na 80 dni (6 912 000 s) w zbiorniku

i po tym czasie stwierdzono, że powstało 7,0 mm3 helu (w przeliczeniu na warunki normalne).

Można przyjąć, że aktywność radu 226Ra była stała w czasie trwania eksperymentu.

Oblicz stałą Avogadra na podstawie danych z opisanego eksperymentu. Przedstaw tok rozumowania.

Obliczenia:

Stała Avogadra:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z różnicy liczb masowych ustal liczbę rozpadów α w całym łańcuchu. Jeden α daje jeden atom He.

Podpowiedź 2

Pomnóż aktywność próbki przez czas i przez cztery. Przelicz mm3 na dm3, a potem objętość helu na mole.

Podpowiedź 3

Podziel około 1,88·1017 atomów przez 3,125·10−7 mol; otrzymasz Nₐ ≈ 6,0·1023 mol−1.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przemiana 226Ra w 210Pb daje 4 cząstki α. Dla 0,2 g radu w 6 912 000 s liczba cząstek α i atomów helu wynosi 0,2 · 4 · 3,4 · 1010 · 6 912 000 ≈ 1,88 · 1017. Liczba moli helu: (7 · 10−6 dm3)/(22,4 dm3 · mol−1) = 3,125 · 10−7 mol. NA ≈ (1,88 · 1017)/(3,125 · 10−7) = 6 · 1023 mol−1.

Zasady oceniania

To zadanie jest oceniane z zastosowaniem następujących poziomów rozwiązania:

Poziom 2. 4 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stałej

(3–4 pkt) Avogadra i poprawne obliczenie stałej Avogadra.

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.

Uwaga: Maksymalną liczbę punktów zdający może otrzymać tylko wtedy,

gdy nie popełnił żadnych błędów.

Poziom 1. 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia liczby

(1–2 pkt)

cząstek α i poprawne obliczenie liczby cząstek α emitowanych

w czasie 80 dni przez próbkę zawierającą początkowo 1 g albo 0,2 g

radu 226Ra.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów

rachunkowych.

Poziom 0. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

(0 pkt) Uwaga: Za samo obliczenie liczby moli helu zdający otrzymuje 0 pkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zmniejszenie A z 226 do 210 oznacza cztery rozpady α na cały opisany łańcuch, bo każdy usuwa cztery nukleony. Z 0,200 g radu w 6 912 000 s powstaje więc 0,200·3,4·1010·6 912 000·4 ≈ 1,88·1017 atomów He.

Objętość 7,0 mm3 to 7,0·10−6 dm3, czyli 3,125·10−7 mol helu przy 22,4 dm3·mol−1. Nₐ = liczba atomów/liczba moli ≈ 6,0·1023 mol−1. Sam pierwszy rozpad Ra do Rn dawałby czterokrotnie za mały bilans helu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przemiana 226Ra w 210Pb daje 4 cząstki α. Dla 0,2 g radu w 6 912 000 s liczba cząstek α i atomów helu wynosi 0,2 · 4 · 3,4 · 1010 · 6 912 000 ≈ 1,88 · 1017. Liczba moli helu: (7 · 10−6 dm3)/(22,4 dm3 · mol−1) = 3,125 · 10−7 mol. NA ≈ (1,88 · 1017)/(3,125 · 10−7) = 6 · 1023 mol−1.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_03.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania