Kwas benzoesowy (benzenokarboksylowy) w obecności odpowiedniego katalizatora ulega
reakcji substytucji elektrofilowej.
W reakcji kwasu benzoesowego z NaOH powstaje sól – związek B – stosowana jako
konserwant E211. Ta sól w postaci stałej, ogrzewana z NaOH w obecności tlenku wapnia,
ulega dekarboksylacji. Związek A jest głównym produktem reakcji kwasu benzoesowego
z chlorem w stosunku molowym 1 ∶1. Opisane przemiany przedstawiono na schemacie:

… CaO, 𝑇
a) Napisz równanie reakcji otrzymywania związku A. Zastosuj wzory półstrukturalne
(grupowe) związków organicznych.
b) Uzupełnij schemat. Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych B i C.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W pierwszej gałęzi zastosuj wpływ kierujący COOH. W drugiej rozpoznaj zobojętnienie i dekarboksylację.
Podpowiedź 2
A to kwas 3-chlorobenzoesowy, B benzoesan sodu, C benzen.
Podpowiedź 3
Narysuj chlorowanie kwasu benzoesowego do izomeru meta z HCl oraz wpisz wzory B i C.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji i poprawne uzupełnienie schematu wzorami
związków B i C.
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji
ALBO
– poprawne uzupełnienie schematu wzorami związków B i C.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Grupa COOH kieruje elektrofilowe chlorowanie pierścienia głównie w położenie meta. W reakcji z Cl2 i FeCl3 powstają więc kwas 3-chlorobenzoesowy oraz HCl.
Osobny szlak z NaOH daje benzoesan sodu B, a ogrzewanie tej soli z sodą wapienną usuwa węgiel COOH i prowadzi do benzenu C. Zachowaj dwie niezależne gałęzie schematu. B nie jest chlorowaną solą z pierwszej gałęzi: jego substratem w drugim szlaku jest wyjściowy kwas benzoesowy, zgodnie z rysunkiem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
