Źródło
Informacja do zadań 17.
Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania,
prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków,
których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym
z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu
przebiega zgodnie z równaniem:

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty:
dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym
z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach
reakcjiutlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład
mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna,Warszawa 2012.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) jednego z izomerycznych dimetylobutanali, który nie ulega opisanej reakcji z KOH.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukasz przykładu z wodorem przy węglu bezpośrednio sąsiadującym z CHO.
Podpowiedź 2
Sprawdź 2,3-dimetylobutanal albo 3,3-dimetylobutanal. Oba zachowują wodór przy Cα.
Podpowiedź 3
Narysuj jeden z tych izomerów, np. 2,3-dimetylobutanal, z poprawną grupą aldehydową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru izomeru dimetylobutanalu spełniającego warunek
zadania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Opisana reakcja Cannizzaro dotyczy aldehydów bez wodoru przy węglu α, sąsiadującym z grupą CHO. Aby wskazać dimetylobutanal, który jej nie ulega według podanej reguły, trzeba zachować przynajmniej jeden H w pozycji α. Przykładem jest 2,3-dimetylobutanal: przy C2 pozostaje jeden wodór.
Można też narysować 3,3-dimetylobutanal, mający w tej pozycji CH2. Wybierz jeden poprawny wzór. Nie wybieraj 2,2-dimetylobutanalu, bo jego węgiel α nie ma H i spełnia warunek reakcji opisanej w informacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
