Zadanie 16.2 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16.

Źródłem informacji o budowie związku jest m.in. indeks niedoboru wodoru, czyli liczba równa

sumarycznejliczbiepierścieniiliczbiewiązań𝜋 wstrukturzezwiązkuorganicznego. Wartość

indeksu to także liczba cząsteczek wodoru, które należy dodać do cząsteczki danego

związku organicznego, aby przekształcić ją w acykliczną cząsteczkę nasyconą.

Na podstawie:T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna,Warszawa 2022.

Dwa węglowodory – A i B – mają po 6 atomów węgla w cząsteczkach i taki sam wzór

sumaryczny oraz jednakowy indeks niedoboru wodoru równy 2. W obecności katalizatora

platynowego te związki reagują z wodorem i tworzą związki nasycone. Do reakcji jednego

mola węglowodoru B potrzeba dwa razy więcej wodoru niż do reakcji jednego mola

węglowodoru A. Ponadto wiadomo, że:

• w cząsteczkach węglowodoru A nie występują trzeciorzędowe atomy węgla

• łańcuch węglowodoru B jest nierozgałęziony i zawiera cztery atomy węgla o hybrydyzacji

orbitali walencyjnych sp2. W wyniku polimeryzacji węglowodoru B można otrzymać

związek o wzorze pokazanym na stronie 17.

Zadanie 16.2 — materiał graficzny CKE, s. 17, element 1.

Napisz równanie reakcji węglowodoru A z wodorem oraz wzór węglowodoru B.

Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

Równanie reakcji:

Wzór węglowodoru B: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj indeks 2 z rzeczywistym zużyciem wodoru. Pierścień nie musi zanikać podczas uwodornienia C=C.

Podpowiedź 2

A jest cykloheksenem. W merze B odtwórz dwa C=C pomiędzy atomami, które utworzyły łańcuch polimeru.

Podpowiedź 3

Narysuj cykloheksen + H2 → cykloheksan z Pt oraz wzór heksa-2,4-dienu jako B.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie uwodornienia węglowodoru A i wzór węglowodoru B według CKE.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne

napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne

napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B

ALBO

– niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne

napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wzór C6H10 i indeks 2 mogą odpowiadać pierścieniowi z jednym C=C albo dwóm C=C w łańcuchu. A zużywa jeden mol H2, więc ma pierścień i jedno wiązanie podwójne. Brak trzeciorzędowych C prowadzi do cykloheksenu, którego uwodornienie daje cykloheksan.

B zużywa dwa mole H2 i ma cztery C o sp2, zatem jest dienem. Odczytując podstawione końce meru, odtwarzamy heksa-2,4-dien. W równaniu A zaznacz katalizator Pt, a B przedstaw wzorem z dwiema sprzężonymi wiązaniami C=C.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie uwodornienia węglowodoru A i wzór węglowodoru B według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_16.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania