Zadanie 12 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jon CO32− reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:

CO32− + H2O ⇌ HCO3− + OH−

Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej Kb wyrażona równaniem:

Kb = ([HCO3−] · [OH−]) / [CO32−]

Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu HCO3− i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim

zasady CO32− jest równy iloczynowi jonowemu wody:

𝐾a ⋅ 𝐾b = 𝐾w

W temperaturze 25 °C iloczyn jonowy wody wynosi 𝐾w = 1,00 ⋅ 10−14, a pierwsza i druga

stała dysocjacji kwasu węglowego są równe odpowiednio:

𝐾a1 = 4,47 ⋅ 10−7 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10−11

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022;

Z. Galus (red.), Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa2013.

Oblicz pH – w temperaturze 𝟐𝟓 °𝐂 – roztworu K2CO3 o stężeniu molowym równym

𝟎, 𝟏𝟎 mol · dm‒3. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż kwas bezpośrednio sprzężony z CO32−. Jego stałą jest druga Kₐ kwasu węglowego.

Podpowiedź 2

Oblicz Kb z Kw/Kₐ2, a następnie rozwiąż x2/(0,10−x) = Kb.

Podpowiedź 3

Z [OH−] około 4,52·10−3 otrzymasz pH około 11,66, czyli 11,7.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.

Kb2 = Kw/Ka2 ≈ 2,14 · 10−4

Sposób bez uproszczenia:

Kb2 = x2/(0,1 − x); [OH−] = x ≈ 4,52 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,34; pH ≈ 11,66 ≈ 11,7

Sposób z uproszczeniem:

x = √(Kb2 · 0,1) ≈ 4,63 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,33; pH ≈ 11,67 ≈ 11,7

CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie

wartości pH.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie

wartości stężenia jonów OH−.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

CO32− jest zasadą sprzężoną z HCO3−, dlatego używamy Kₐ2, a nie Kₐ1 kwasu węglowego. Kb = 10−14/(4,68·10−11) ≈ 2,14·10−4. Dla x = [OH−] równanie ma postać x2/(0,10−x) = Kb.

Daje x ≈ 4,52·10−3 mol·dm−3, pOH ≈ 2,34 i pH ≈ 11,66, czyli 11,7 przy jednym miejscu. Uproszczenie x ≈ √(Kb·c) także prowadzi do około 11,7, lecz dokładne równanie nie wymaga wcześniejszej oceny małości x. Pomijamy drugi etap hydrolizy zgodnie z poleceniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.

Kb2 = Kw/Ka2 ≈ 2,14 · 10−4

Sposób bez uproszczenia:

Kb2 = x2/(0,1 − x); [OH−] = x ≈ 4,52 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,34; pH ≈ 11,66 ≈ 11,7

Sposób z uproszczeniem:

x = √(Kb2 · 0,1) ≈ 4,63 · 10−3 mol · dm−3
pOH ≈ 2,33; pH ≈ 11,67 ≈ 11,7

CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania