Zadanie 29.1 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 29.

Erytrytol jest naturalnym związkiem organicznym stosowanym jako substancja słodząca

(E968). Wzór erytrytolu w projekcji Fischera podano poniżej.

Informacja wspólna 29 — materiał graficzny CKE, s. 27, element 1.

CH2OH

Utlenienie grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu prowadzi do

powstania cząsteczki monosacharydu o nazwie D-erytroza.

Rozstrzygnij, czy cząsteczka erytrytolu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź nie tylko centra stereogeniczne, ale też symetrię całej struktury z jednakowymi końcami CH2OH.

Podpowiedź 2

Układ OH po tej samej stronie Fischera daje w tym przypadku formę mezo.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „nie”, wskazując płaszczyznę symetrii lub formę mezo erytrytolu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: Nie.

Przykładowe uzasadnienia CKE:
• Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.
• Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Erytrytol ma dwa centra stereogeniczne, lecz w pokazanej konfiguracji oba końce łańcucha są jednakowe, a cząsteczka ma wewnętrzną symetrię. Jest formą mezo i pozostaje achiralny.

W projekcji Fischera grupy OH przy dwóch środkowych atomach C leżą po tej samej stronie; można wskazać płaszczyznę symetrii dzielącą równoważne połowy. Odpowiadamy „nie” i uzasadniamy symetrią. Sama obecność asymetrycznych atomów C nie wystarcza do rozstrzygnięcia chiralności całej cząsteczki, gdy istnieje wewnętrzny element symetrii.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: Nie.

Przykładowe uzasadnienia CKE:
• Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.
• Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_29.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania