Zadanie 27.3 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 27.

Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają

reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:

Informacja wspólna 27 — materiał graficzny CKE, s. 24, element 1.

Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Ćwiczenia rachunkowe z biochemii, Warszawa 2011.

Aminokwasy zawierające w cząsteczkach pierścień aromatyczny reagują z kwasem

azotowym(V). Przebieg reakcji tyrozyny z kwasem azotowym(V) przedstawia równanie:

Informacja wspólna 27 — materiał graficzny CKE, s. 24, element 2.

Na podstawie: A. Polanowski, Laboratorium z biochemii, Wrocław 2011.

Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech dipeptydów 1., 2. i 3. o wzorach:

Zadanie 27.3 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 1.Zadanie 27.3 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 2.Zadanie 27.3 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 3.

1. 2. 3.

Te dipeptydy umieszczono oddzielnie – w przypadkowej kolejności – w probówkach

oznaczonych numerami I, II i III. Przeprowadzono doświadczenie, w którym każdy dipeptyd

poddano dwóm reakcjom: z kwasem HNO2 oraz z kwasem HNO3. Wyniki doświadczenia

przedstawiono w poniższej tabeli.

Wzór kwasu użytego

do identyfikacji

Zmiany zaobserwowane w probówkach

I

II

III

HNO2

pojawiły się

pęcherzyki

bezbarwnego gazu

pojawiły się

pęcherzyki

bezbarwnego gazu

nie zaobserwowano

zmian

HNO3

nie zaobserwowano

zmian

zawartość probówki

zabarwiła się na

żółto

zawartość probówki

zabarwiła się na żółto

Na podstawie wyników doświadczenia zidentyfikuj zawartość probówek. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie napisz nazwę reakcji, której przebieg spowodował powstanie związków o żółtej barwie.

W probówce I znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).

W probówce II znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).

Nazwa reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel dwa kryteria: wolna pierwszorzędowa NH2 daje gaz, a fragment aromatyczny może dać żółty produkt z HNO3.

Podpowiedź 2

Dipeptyd 1 spełnia tylko pierwsze kryterium, 3 oba, a 2 ma na końcu prolinę.

Podpowiedź 3

Wpisz I — dipeptyd 1, II — dipeptyd 3; podaj nazwę reakcja ksantoproteinowa lub nitrowanie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka I: dipeptyd 1.
Probówka II: dipeptyd 3.
Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz napisanie poprawnej nazwy reakcji.

1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań oraz napisanie błędnej nazwy reakcji albo jej brak

ALBO

– niepoprawne uzupełnienie zdania lub zdań albo brak odpowiedzi oraz napisanie

poprawnej nazwy reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Gaz po dodaniu HNO2 wskazuje na wolną pierwszorzędową grupę aminową. Dipeptyd 1 ma taką grupę i nie ma pierścienia aromatycznego, więc odpowiada probówce I.

Dipeptyd 3 ma wolną NH2 oraz resztę tyrozyny, dlatego daje gaz i żółtą barwę: to probówka II. Dipeptyd 2 ma N-końcową prolinę z drugorzędową grupą aminową, więc w tej próbie nie wydziela N2, lecz reaguje z HNO3. Żółta barwa wynika z reakcji ksantoproteinowej, czyli nitrowania pierścienia aromatycznego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka I: dipeptyd 1.
Probówka II: dipeptyd 3.
Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_27.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania