Zadanie 22 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Zastąpienie w cząsteczkach związków organicznych atomu tlenu atomem siarki powoduje

znaczące zmiany we właściwościach fizycznych i chemicznych tych substancji. Poniżej

przedstawiono wzory dwóch takich związków:

Zadanie 22 — materiał graficzny CKE, s. 21, element 1.

Związki 1. i 2. – mimo podobnej budowy ich cząsteczek – znacznie różnią się wartościami

temperatury wrzenia.

a) Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj wartości temperatury wrzenia (pod ciśnieniem

𝟏𝟎𝟎𝟎 𝐡𝐏𝐚) 𝟑𝟓 °𝐂 i 𝟕𝟖 °𝐂 do związków 1. i 2.

Związek

Temperatura wrzenia, °C

1.

 

2.

 

b) Wyjaśnij, dlaczego te związki (etanol i etanotiol) znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek obu związków.

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj zdolność grup OH i SH do silnych oddziaływań międzycząsteczkowych.

Podpowiedź 2

Etanol tworzy typowe silne wiązania wodorowe dzięki O–H. W tiolu oddziaływania są słabsze.

Podpowiedź 3

Przypisz 78°C etanolowi i 35°C etanotiolowi, uzasadniając silniejszymi oddziaływaniami między cząsteczkami alkoholu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

ZwiązekTemperatura wrzenia, °C
1.78
2.35

Przykładowe wyjaśnienie CKE: Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami etanotiolu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia

oraz wyjaśnienie uwzględniające obecność oddziaływań międzycząsteczkowych.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia,

ale niepełne lub błędne wyjaśnienie

ALBO

– brak uzupełnienia tabeli oraz poprawne wyjaśnienie uwzględniające obecność

oddziaływań międzycząsteczkowych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Etanol, związek 1, ma temperaturę wrzenia 78°C, a etanotiol, związek 2, 35°C. Silnie polarne grupy O–H etanolu tworzą między cząsteczkami sieć wiązań wodorowych, wymagającą dodatkowej energii do rozdzielenia.

Grupy S–H tworzą znacznie słabsze oddziaływania tego rodzaju, więc etanotiol wrze niżej mimo większej masy molowej. Wyjaśnienie dotyczy oddziaływań między cząsteczkami, a nie zrywania wiązań kowalencyjnych podczas wrzenia. Nie trzeba twierdzić, że etanotiol jest całkowicie niepolarny, aby uzasadnić tę różnicę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

ZwiązekTemperatura wrzenia, °C
1.78
2.35

Przykładowe wyjaśnienie CKE: Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami etanotiolu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania