Zadanie 21.1 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21.

W celu otrzymania bromoalkanu o wzorze sumarycznym C5H11Br przeprowadzono reakcję

alkoholu alifatycznego z halogenkiem fosforu(III). Reakcja przebiega zgodnie ze schematem,

w którym R to grupa alkilowa, a X – atom halogenu:

Informacja wspólna 21 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 1.

W cząsteczkach otrzymanej bromopochodnej występują:

• drugorzędowy asymetryczny atom węgla

• trzeciorzędowy atom węgla.

Na podstawie: K.H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.

Uwaga redakcyjna. Bilans schematu wynosi 3 R–OH + PX₃ → 3 R–X + H₃PO₃.

Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał budowę obu enancjomerów opisanej bromopochodnej.

Zadanie 21.1 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz rozgałęziony szkielet C5 z drugorzędowym węglem mającym cztery różne podstawniki.

Podpowiedź 2

Przy centrum umieść H, Br, grupę metylową i izopropylową. To 2-bromo-3-metylobutan.

Podpowiedź 3

W obu szablonach wpisz izopropyl u góry, H przy kreskach i CH₃ na pełnym klinie. Br trafia na boczne wiązanie w płaszczyźnie, odpowiednio po lewej i po prawej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uzupełnione przez CKE wzory obu enancjomerów.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnych wzorów obu enancjomerów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 2-bromo-3-metylobutanie centrum stereogeniczne jest połączone z H, Br, grupą metylową i izopropylową. W obu podanych szablonach wpisz izopropyl u góry, H na wiązaniu kreskowanym, a CH₃ na klinie pełnym.

Br jest na bocznym wiązaniu w płaszczyźnie: z lewej w pierwszym szablonie i z prawej w drugim. Szablony wyznaczają już lustrzane kierunki. Zamiana dwóch grup byłaby sposobem na odwrócenie konfiguracji przy dwóch identycznie ustawionych szablonach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uzupełnione przez CKE wzory obu enancjomerów.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_21.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania