Źródło
Informacja do zadań 20.
Dehydratacja alkoholi prowadzona w podwyższonej temperaturze i w obecności stężonego
kwasu siarkowego(VI) pozwala otrzymać alkeny. Ta reakcja przebiega w trzech etapach.
W pierwszym etapie cząsteczka alkoholu ulega protonowaniu. Następnie zachodzą powolna
dysocjacja protonowanej formy alkoholu z utworzeniem karbokationu (etap drugi) oraz szybkie
odszczepienie protonu od sąsiedniego atomu węgla – o wyższej rzędowości – z utworzeniem
alkenu (etap trzeci). Opisany proces przedstawiono na schemacie:

alkohol protonowany alkohol karbokation … alken
Wiązanie podwójne w cząsteczce alkenu – głównego produktu dehydratacji – często znajduje
się w innym miejscu, niż wynikałoby to z położenia grupy –OH w substracie. Dzieje się tak
dlatego, że powstający karbokation ulega przegrupowaniu. Dochodzi wtedy do przeniesienia
atomu wodoru lub grupy alkilowej od sąsiedniego atomu węgla, czemu towarzyszy
przemieszczenie się ładunku dodatniego. Przegrupowanie zachodzi zawsze wtedy, gdy może
powstać trwalszy karbokation, czyli taki, w którym ładunek dodatni znajduje się na atomie
węgla o możliwie najwyższej rzędowości.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.
Przeprowadzono reakcję dehydratacji butan-1-olu.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) produktu głównego dehydratacji butan-1-olu oraz jego nazwę systematyczną. Uwzględnij możliwość przegrupowania karbokationu.
Wzór produktu głównego dehydratacji butan-1-olu | Nazwa systematyczna |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Nie zatrzymuj się na bezpośredniej eliminacji przy końcowym węglu. Polecenie wymaga możliwości przegrupowania.
Podpowiedź 2
Trwalszy karbokation ma ładunek przy C2. Z niego preferowane jest wewnętrzne wiązanie podwójne.
Podpowiedź 3
Narysuj but-2-en i wpisz tę nazwę systematyczną.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Wzór produktu głównego dehydratacji butan-1-olu | Nazwa systematyczna |
|---|---|
![]() | but-2-en |
Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) i napisanie poprawnej
nazwy systematycznej produktu głównego reakcji eliminacji (z uwzględnieniem
możliwości przegrupowania karbokationu).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zadanie poleca uwzględnić przegrupowanie w podanym modelu karbokationowym. Przeniesienie wodoru z sąsiedniego węgla daje trwalszy kation drugorzędowy zamiast pierwszorzędowego. Następna eliminacja protonu prowadzi głównie do bardziej podstawionego wiązania podwójnego wewnątrz czterowęglowego łańcucha.
Oczekiwany produkt to but-2-en. Narysuj go i podaj nazwę, zamiast ograniczać się do but-1-enu wynikającego z bezpośredniego usunięcia wody przy pierwotnym położeniu OH. To rozumowanie dotyczy schematu z przegrupowaniem określonego w informacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Wzór produktu głównego dehydratacji butan-1-olu | Nazwa systematyczna |
|---|---|
![]() | but-2-en |
