Źródło
Informacja do zadania 11.
Stop znany powszechnie jako ZnAl składa się z glinu, cynku oraz niewielkiego dodatku
miedzi. Po wprowadzeniu próbki tego stopu do nadmiaru wodnego stężonego roztworu
wodorotlenku sodu zachodzą reakcje, których równania przedstawiono poniżej.
Na podstawie: R.J.H. Wanhill, T. Hattenberg, Technical Report, Amsterdam 2005.
Próbkę stopu ZnAl o masie 3,0 g, w którym masa miedzi stanowi 2,0 %, dodano do
nadmiaru stężonego wodnego roztworu wodorotlenku sodu. W wyniku zachodzących reakcji
otrzymano 2,6 dm3 (w przeliczeniu na warunki normalne) wodoru.
Oblicz, jaki procent masy stopu ZnAl stanowi masa glinu. Przyjmij, że zachodzące reakcje przebiegły z wydajnością równą 𝟏𝟎𝟎 %.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odejmij 2% masy miedzi, a objętość wodoru przelicz na mole w warunkach normalnych.
Podpowiedź 2
Wprowadź mole Al i Zn. Mol Al daje 1,5 mola H2, mol Zn jeden mol.
Podpowiedź 3
Rozwiąż układ 27x+65,4y = 2,94 i 1,5x+y = 2,6/22,4; masę Al podziel przez 3,0 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
3 g – 2 % ∙ 3 g = 2,94 g
Jednocześnie są spełnione dwie zależności:
x ∙ 27 + y ∙ 65,4 = 2,94 g
1,5x + y = 0,116
x ∙ 27 + 65,4 ∙ (0,116 – 1,5x) = 2,94

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku
w procentach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• niepodanie wyniku w procentach
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody i obliczenie poprawnej wartości masy lub poprawnej
wartości liczby moli glinu w próbce.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Miedź nie reaguje z NaOH w opisanych warunkach, więc masa Al i Zn wynosi 3,0·0,98 = 2,94 g. Niech x i y oznaczają ich liczby moli. Bilans masy: 27x+65,4y = 2,94, a bilans wodoru: 1,5x+y = 2,6/22,4.
Z układu otrzymujemy x ≈ 0,06542 mol i m(Al) ≈ 1,766 g. Udział glinu w całym stopie wynosi około 58,9%. W mianowniku używamy 3,0 g stopu, nie masy samych reagujących metali; dodatek Cu nadal należy do próbki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
3 g – 2 % ∙ 3 g = 2,94 g
Jednocześnie są spełnione dwie zależności:
x ∙ 27 + y ∙ 65,4 = 2,94 g
1,5x + y = 0,116
x ∙ 27 + 65,4 ∙ (0,116 – 1,5x) = 2,94

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.