Źródło
Informacja do zadania 20.
Przemiany katalizowane przez jeden z produktów są nazywane reakcjami
autokatalitycznymi.
Reakcja jodowania acetonu, prowadzona w roztworze wodnym w obecności jonów
hydroniowych, przebiega w dwóch etapach:

W etapie 1. zachodzą powolne przemiany prowadzące do powstania enolu. Etap 2. to
szybka reakcja enolu z jodem, której produkt przekształca się w jodoaceton.
Napisz wzór drobiny, która pełni funkcję katalizatora w reakcji jodowania acetonu.
Rozstrzygnij, czy reakcja jodowania acetonu jest zaliczana do reakcji autokatalitycznych.
Katalizator: …
Rozstrzygnięcie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż drobinę przyspieszającą etap tworzenia enolu. Sprawdź, czy pojawia się również w bilansie produktów.
Podpowiedź 2
Jony H3O+ katalizują reakcję, a podczas jodowania powstaje kolejna porcja jonów kwasowych.
Podpowiedź 3
Podaj H3O+ lub H+ i odpowiedz, że reakcja jest autokatalityczna, bo jej produkt pełni funkcję katalizatora.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Katalizator: H3O+ ALBO H+
Rozstrzygnięcie:
• Reakcję jodowania acetonu zaliczamy do reakcji autokatalitycznych (ponieważ
jeden z produktów reakcji (jony H3O+) jest jej katalizatorem).
ALBO
• Tak (jest to reakcja autokatalityczna).
Zasady oceniania

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Powstawanie enolu jest katalizowane przez jony hydroniowe H3O+, dopuszczalnie zapisywane jako H+. Jednocześnie równanie sumaryczne jodowania pokazuje tworzenie dodatkowych jonów kwasowych. Jeden z produktów zwiększa więc ilość drobiny katalizującej dalszy przebieg, co odpowiada definicji autokatalizy.
Wpisujemy H3O+ i rozstrzygamy „tak”. Jod nie jest katalizatorem, ponieważ jest zużywany i jego atomy przechodzą do produktów. Nie należy też uznać enolu za katalizator: jest nietrwałym produktem pośrednim.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Katalizator: H3O+ ALBO H+
Rozstrzygnięcie:
• Reakcję jodowania acetonu zaliczamy do reakcji autokatalitycznych (ponieważ
jeden z produktów reakcji (jony H3O+) jest jej katalizatorem).
ALBO
• Tak (jest to reakcja autokatalityczna).