Źródło
Informacja do zadania 32.
Estry można otrzymać w reakcji alifatycznych chlorowcopochodnych z solami kwasów
karboksylowych. Poniżej przedstawiono ogólny mechanizm takiej reakcji – zachodzącej
w obecności jodków – między pierwszorzędowym halogenkiem alkilowym a anionem
karboksylanowym:

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2005.
Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Opisane przemiany, w których udział biorą alifatyczne chlorowcopochodne i sole kwasów
karboksylowych, są reakcjami (addycji / substytucji). Anion jodkowy pełni funkcję
katalizatora i jego obecność skutkuje (obniżeniem / podwyższeniem) energii aktywacji oraz
wzrostem (szybkości / wydajności) reakcji w porównaniu do reakcji prowadzonej bez jego
udziału.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj substrat i produkt: jeden podstawnik zajmuje miejsce drugiego. Prześledź też los I−.
Podpowiedź 2
Jon jodkowy regeneruje się, więc zmienia drogę i szybkość reakcji przez obniżenie bariery energetycznej.
Podpowiedź 3
Zaznacz „substytucji”, „obniżeniem” i „szybkości”. Katalizator nie zwiększa wydajności równowagowej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W halogenku alkilowym grupa zawierająca chlor zostaje zastąpiona przez fragment karboksylanowy, więc przemiana jest substytucją. Jodek zostaje zużyty w jednym etapie i odtworzony w następnym, co wyjaśnia jego funkcję katalizatora. Alternatywna droga reakcji ma mniejszą energię aktywacji i większą szybkość.
Katalizator sam nie zmienia stałej równowagi ani równowagowej wydajności. Wybieramy zatem „substytucji”, „obniżeniem” i „szybkości”. Rola w mechanizmie, a nie samo występowanie jonu w mieszaninie, uzasadnia nazwanie go katalizatorem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
