Zadanie 31 — czerwiec 2023 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 29–31.

Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają

w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu

zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na

dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów

można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór

kwasu sorbowego podano poniżej:

Informacja do zadań 29–31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

W poniższej tabeli zebrano kilka ważniejszych właściwości fizykochemicznych dla kwasu

sorbowego i sorbinaniu potasu.

Właściwość

Kwas sorbowy

Sorbinian potasu

barwa i stan skupienia

białe ciało stałe

białe ciało stałe

temperatura topnienia, °C

134,5

270 (rozkład)

temperatura wrzenia, °C

228 (rozkład)

––––––

rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°C

ok. 0,17

ok. 58,5

Wartość 𝐾a dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙10−5.

Na podstawie: Z. E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007

oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.

Wybierz i zaznacz nazwę odczynnika, który wprowadzony w postaci roztworu pozwoli odróżnić wodny roztwór kwasu sorbowego i wodny roztwór sorbinianu potasu o jednakowych stężeniach. Odpowiedź uzasadnij.

… brom … fenoloftaleina

Uzasadnienie: …

Uwaga redakcyjna. Przyjmij, że w warunkach doświadczenia roztwór soli ma pH wystarczające do pojawienia się barwy fenoloftaleiny.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Obie substancje mają te same wiązania C=C, ale ich roztwory różnią się odczynem.

Podpowiedź 2

Hydroliza sorbinianu daje OH⁻. Zastanów się, czy pH soli wejdzie w zakres zmiany barwy wskaźnika.

Podpowiedź 3

Wybierz fenoloftaleinę zgodnie z kluczem. Roztwór kwasu pozostaje bezbarwny, a dostatecznie zasadowy roztwór sorbinianu różowieje.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 31 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Przykładowe uzasadnienia:

• W roztworze sorbinianu fenoloftaleina zabarwi się na różowo (malinowo) – jego odczyn

jest zasadowy, (a w roztworze kwasu nie będzie zmiany barwy powstałej mieszaniny bo

roztwór ma odczyn kwasowy).

• Wodny roztwór sorbinianu potasu ma odczyn zasadowy, a kwasu sorbowego – nie (tylko

w roztworze sorbinianu fenoloftaleina się zabarwi).

• Brom odbarwi się w obu roztworach, ponieważ kwas sorbowy i sorbinian potasu są

związkami nienasyconymi.

Uwaga: Uzasadnienie powinno odnosić się do różnicy we właściwościach albo do

podobieństwa w budowie cząsteczek.

Uwaga redakcyjna. Różowa barwa pojawia się przy dostatecznie wysokim pH. Bardzo rozcieńczony roztwór sorbinianu może pozostać bezbarwny mimo odczynu zasadowego.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór odczynnika i poprawne uzasadnienie wyboru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Roztwór kwasu sorbowego jest kwaśny. Jon sorbinianowy reaguje z wodą i tworzy OH⁻, dlatego roztwór soli ma odczyn zasadowy. Fenoloftaleina, wskazana w kluczu, jest bezbarwna w kwasie i różowa w roztworze soli pod warunkiem, że pH wchodzi w zakres jej zmiany barwy. Bardzo rozcieńczony roztwór soli może pozostać bezbarwny mimo pH powyżej 7.

Brom nie odróżnia próbek, ponieważ kwas i jego anion mają wiązania C=C. Do rozróżnienia za pomocą fenoloftaleiny potrzebne jest stężenie, które zapewni dostatecznie wysokie pH soli.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 31 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Przykładowe uzasadnienia:

• W roztworze sorbinianu fenoloftaleina zabarwi się na różowo (malinowo) – jego odczyn

jest zasadowy, (a w roztworze kwasu nie będzie zmiany barwy powstałej mieszaniny bo

roztwór ma odczyn kwasowy).

• Wodny roztwór sorbinianu potasu ma odczyn zasadowy, a kwasu sorbowego – nie (tylko

w roztworze sorbinianu fenoloftaleina się zabarwi).

• Brom odbarwi się w obu roztworach, ponieważ kwas sorbowy i sorbinian potasu są

związkami nienasyconymi.

Uwaga: Uzasadnienie powinno odnosić się do różnicy we właściwościach albo do

podobieństwa w budowie cząsteczek.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_31

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania