Zadanie 30 — czerwiec 2023 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 29–31.

Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają

w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu

zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na

dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów

można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór

kwasu sorbowego podano poniżej:

Informacja do zadań 29–31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

W poniższej tabeli zebrano kilka ważniejszych właściwości fizykochemicznych dla kwasu

sorbowego i sorbinaniu potasu.

Właściwość

Kwas sorbowy

Sorbinian potasu

barwa i stan skupienia

białe ciało stałe

białe ciało stałe

temperatura topnienia, °C

134,5

270 (rozkład)

temperatura wrzenia, °C

228 (rozkład)

––––––

rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°C

ok. 0,17

ok. 58,5

Wartość 𝐾a dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙10−5.

Na podstawie: Z. E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007

oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.

Kwas sorbowy jest najczęściej stosowany do konserwacji margaryn i innych tłuszczów,

rzadziej – do konserwacji win, cydrów i napojów, które konserwuje się sorbinianami.

Wskaż cechy budowy i właściwości fizykochemiczne kwasu sorbowego oraz jego soli, które powodują, że te substancje służą jako konserwanty odpowiednich produktów żywnościowych. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

1) Do konserwacji margaryn i innych tłuszczów wybierany jest częściej kwas sorbowy,

ponieważ jego cząsteczki zawierają fragmenty (polarne / niepolarne).

2) Do konserwacji win, cydrów i napojów używa się sorbinianów zamiast kwasu sorbowego,

ponieważ ze względu na budowę jonową te sole wykazują (większą / mniejszą) od kwasu

sorbowego rozpuszczalność w wodzie.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla tłuszczów rozpatrz część węglowodorową kwasu, a dla wody budowę jonową soli.

Podpowiedź 2

Porównaj wartości rozpuszczalności 0,17 i 58,5 g na 100 g wody.

Podpowiedź 3

Zaznacz „niepolarne” oraz „większą”. Powiąż pierwszy wybór z łańcuchem węglowodorowym, drugi z hydratacją jonów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cząsteczka kwasu sorbowego ma polarną grupę COOH, ale również rozbudowany niepolarny fragment węglowodorowy. Ten fragment sprzyja rozpuszczaniu w tłuszczach, dlatego w pierwszym nawiasie wybieramy „niepolarne”. Sorbiniany są solami jonowymi; oddziaływania jonów z polarną wodą sprzyjają ich hydratacji i znacznie większej rozpuszczalności niż kwasu.

Tabela podaje około 58,5 g soli wobec 0,17 g kwasu na 100 g wody. Drugi wybór to „większą”. Nie oznacza to, że cała cząsteczka kwasu jest pozbawiona polarności.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_30

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania