Źródło
Informacja do zadań 29–31.
Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają
w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu
zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na
dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów
można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór
kwasu sorbowego podano poniżej:

W poniższej tabeli zebrano kilka ważniejszych właściwości fizykochemicznych dla kwasu
sorbowego i sorbinaniu potasu.
Właściwość | Kwas sorbowy | Sorbinian potasu |
|---|---|---|
barwa i stan skupienia | białe ciało stałe | białe ciało stałe |
temperatura topnienia, °C | 134,5 | 270 (rozkład) |
temperatura wrzenia, °C | 228 (rozkład) | –––––– |
rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°C | ok. 0,17 | ok. 58,5 |
Wartość 𝐾a dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙10−5.
Na podstawie: Z. E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007
oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.
Rozstrzygnij, czy kwas sorbowy może pełnić funkcję przeciwutleniacza.
W uzasadnieniu odwołaj się do elementów budowy cząsteczki kwasu.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przeczytaj definicję przeciwutleniacza podaną nad zadaniem. Szukaj fragmentu podatnego na utlenianie.
Podpowiedź 2
Kwas sorbowy zawiera wiązania C=C. To one odróżniają go od nasyconego kwasu o tym samym szkielecie.
Podpowiedź 3
Odpowiedz „tak” i uzasadnij obecnością wiązań podwójnych między atomami węgla.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: TAK, (kwas sorbowy może pełnić rolę przeciwutleniacza).
Przykładowe uzasadnienia:
• W cząsteczce kwasu sorbowego znajdują się wiązania podwójne między atomami węgla.
• Kwas sorbowy należy do związków nienasyconych (lub nienasyconych kwasów
karboksylowych).
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zgodnie z opisem zadania przeciwutleniacz może sam ulegać utlenianiu, chroniąc inne składniki. W kwasie sorbowym są dwa wiązania podwójne C=C, stanowiące fragment nienasycony podatny na utlenianie.
W tym modelu odpowiadamy więc twierdząco i wskazujemy wiązania podwójne między atomami węgla. Sama grupa karboksylowa nie jest wystarczającym uzasadnieniem. Wniosek dotyczy zdolności wynikającej z budowy w założeniach zadania; nie stanowi ilościowego dowodu skuteczności dodatku w dowolnym produkcie spożywczym.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: TAK, (kwas sorbowy może pełnić rolę przeciwutleniacza).
Przykładowe uzasadnienia:
• W cząsteczce kwasu sorbowego znajdują się wiązania podwójne między atomami węgla.
• Kwas sorbowy należy do związków nienasyconych (lub nienasyconych kwasów
karboksylowych).