Źródło
Informacja do zadania 37.
Do zakwaszonego roztworu alaniny dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu
i mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Na poniższym wykresie zilustrowano zależność pH
mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach umownych).

Aminokwasy w roztworach wodnych istnieją głównie w formie jonów. W roztworach o niskim
pH cząsteczka aminokwasu jest protonowana. W pewnym zakresie pH dominującą formą
jest jon obojnaczy. W roztworach o wysokim pH cząsteczka aminokwasu traci proton.
W punkcie oznaczonym na wykresie numerem I alanina jest mieszaniną formy protonowanej
i jonu obojnaczego w stosunku molowym 1 : 1, a w punkcie oznaczonym na wykresie
numerem III ten aminokwas jest mieszaniną jonu obojnaczego i formy zdeprotonowanej
w stosunku molowym 1 : 1.
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2005.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tej formy alaniny, która występuje przy wartości pH odpowiadającej punktowi II zaznaczonemu na wykresie. Podaj nazwę tej wartości pH.
Wzór:
Nazwa: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal formę po oddaniu protonu COOH, ale przed odprotonowaniem NH3+.
Podpowiedź 2
Ładunek całkowity równy zero nie wyklucza obecności dwóch naładowanych grup.
Podpowiedź 3
Narysuj jon obojnaczy alaniny i podaj nazwę punkt izoelektryczny.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Nazwa: punkt izoelektryczny ALBO punkt izojonowy
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru jonu i nazwy wartości pH.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Punkt II leży między etapem odszczepiania protonu karboksylowego i etapem odszczepiania protonu amoniowego. Przeważa wtedy jon obojnaczy alaniny, z jedną grupą dodatnią i jedną ujemną oraz ładunkiem wypadkowym zero.
Odpowiadające pH nazywamy punktem izoelektrycznym. W rysunku zachowujemy grupę metylową alaniny oraz właściwe ładunki; nie wybieramy niejonowej formy z jednocześnie niezdysocjowanym COOH i obojętnym NH2. Wzór jest na grafice klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Nazwa: punkt izoelektryczny ALBO punkt izojonowy