Zadanie 20.1 — czerwiec 2022 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 20.

Niektóre czynniki utleniające powodują rozszczepienie wiązania podwójnego i rozpad

cząsteczek alkenów na dwa fragmenty. Działanie gorącym, zakwaszonym wodnym

roztworem manganianu(VII) potasu na alkeny może prowadzić do rozszczepienia

podwójnych wiązań i do utlenienia powstałych fragmentów cząsteczek. Produkty takiego

rozpadu alkenów zależą od tego, z iloma atomami wodoru były połączone atomy węgla

tworzące podwójne wiązanie. Ilustruje to poniższy schemat:

Informacja do zadania 20. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.

Przeprowadzono doświadczenie ilustrujące różnicę właściwości dwóch ciekłych

węglowodorów: benzenu i heks-1-enu. Oba związki umieszczono pod wyciągiem w dwóch

oddzielnych probówkach, następnie do każdej probówki dodano zakwaszony wodny roztwór

KMnO4, zawartość probówek ogrzano i wymieszano. Zaobserwowano, że w obu probówkach

powstały dwie ciekłe warstwy, ale tylko w probówce, w której znajdował się heks-1-en,

nastąpiło odbarwienie warstwy wodnej.

Rozstrzygnij, czy oba węglowodory wzięły udział w opisanej reakcji, i wyjaśnij, dlaczego te związki inaczej zachowały się wobec wodnego, zakwaszonego roztworu

KMnO4 po ogrzaniu. Odnieś się do cech struktury cząsteczek obu węglowodorów.

Rozstrzygnięcie: …

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj zlokalizowane wiązanie π z aromatyczną delokalizacją.

Podpowiedź 2

Odbarwienie warstwy wodnej to dowód redukcji manganianu w jednej próbie.

Podpowiedź 3

Wskaż, że reagował heks-1-en, a trwałość aromatyczna chroniła benzen w tych warunkach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: nie

Wyjaśnienie, np.:

W cząsteczce benzenu sześć elektronów tworzy chmurę zdelokalizowaną na całą

cząsteczkę, co nadaje jej większą trwałość, niż gdyby istniały trzy zlokalizowane podwójne

wiązania.

ALBO

Delokalizacja elektronów stabilizuje cząsteczkę benzenu. W cząsteczce heks-1-enu wiązanie

podwójne jest zlokalizowane miedzy parą atomów węgla.

Uwaga: Wyjaśnienie zawierające stwierdzenie, że heks-1-en jest węglowodorem

nienasyconym, a benzen – węglowodorem aromatycznym, należy uznać za wystarczające.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cech budowy cząsteczek obu

węglowodorów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Heks-1-en ma zlokalizowane wiązanie podwójne podatne na utlenienie i rozszczepienie. Benzen ma stabilizujący go zdelokalizowany układ elektronów aromatycznych, więc nie zachowuje się jak zwykły alken i nie odbarwia tego odczynnika w opisanych warunkach.

Reagował tylko heks-1-en, zatem odpowiedź brzmi NIE. Dwie warstwy cieczy informują o rozpuszczalności, a nie same w sobie o przebiegu lub braku reakcji chemicznej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: nie

Wyjaśnienie, np.:

W cząsteczce benzenu sześć elektronów tworzy chmurę zdelokalizowaną na całą

cząsteczkę, co nadaje jej większą trwałość, niż gdyby istniały trzy zlokalizowane podwójne

wiązania.

ALBO

Delokalizacja elektronów stabilizuje cząsteczkę benzenu. W cząsteczce heks-1-enu wiązanie

podwójne jest zlokalizowane miedzy parą atomów węgla.

Uwaga: Wyjaśnienie zawierające stwierdzenie, że heks-1-en jest węglowodorem

nienasyconym, a benzen – węglowodorem aromatycznym, należy uznać za wystarczające.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_20.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania