Źródło
Informacja do zadań 23–25.
W cząsteczce benzenu wszystkie atomy węgla są równocenne, natomiast w cząsteczkach
pochodnych benzenu, w których jeden atom wodoru został zastąpiony innym podstawnikiem,
następuje zróżnicowanie właściwości chemicznych atomów węgla tworzących pierścień. To
zróżnicowanie uwidacznia się m.in. w przebiegu reakcji nitrowania. W poniższej tabeli
przedstawiono, z jaką wydajnością powstają izomeryczne produkty nitrowania dwóch
monopochodnych benzenu: nitrobenzenu i fenolu.
Wzór monopochodnej benzenu | Produkt podstawienia w pozycję | ||
|---|---|---|---|
2- | 3- | 4- | |
![]() | 7% | 91% | 2% |
![]() | 50% | 0% | 50% |
Rodzaj podstawnika już przyłączonego do pierścienia wpływa także na reaktywność tego
pierścienia. Poniższe zestawienie ilustruje wpływ podstawnika na względną szybkość reakcji
nitrowania.
Wzór substratu reakcji nitrowania | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
|---|---|---|---|---|
Względna szybkość reakcji | 103 | 1 | 3·10−2 | 6·10−8 |
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone izomerycznych produktów mononitrowania fenolu.
Wzory produktów mononitrowania fenolu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastosuj kierujący wpływ grupy OH.
Podpowiedź 2
Dwa miejsca orto są równocenne przez symetrię fenolu.
Podpowiedź 3
Narysuj tylko dwa różne produkty: 2-nitrofenol i 4-nitrofenol.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzorów uproszczonych dwóch produktów mononitrowania fenolu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Grupa fenolowa aktywuje pierścień i kieruje podstawienie w pozycje orto i para. Mononitrowanie fenolu daje więc 2-nitrofenol i 4-nitrofenol.
Dwie pozycje orto w fenolu są równocenne, dlatego nie zapisujemy ich jako dwóch różnych produktów. Grupa OH pozostaje zachowana, a pojedynczy atom H pierścienia zostaje zastąpiony grupą nitrową. Wymagane wzory dwóch izomerów przedstawiono graficznie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem






