Sacharoza dobrze rozpuszcza się w wodzie, a jej rozpuszczalność w dużym stopniu zależy od
temperatury.
Przygotowano nasycony wodny roztwór sacharozy w temperaturze 80 °C. Następnie
ochłodzono go do temperatury 20 °C i stwierdzono, że wykrystalizowało 1590 g sacharozy,
a roztwór, który pozostał po krystalizacji, miał masę 3040 g.
Oblicz rozpuszczalność sacharozy (w gramach na 100 gramów wody) w temperaturze
80 °C, jeśli w temperaturze 20 °C jest ona równa 204 g na 100 g wody.
Na podstawie: W. Mizerski, Małe tablice chemiczne, Warszawa 1997.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw ustal skład roztworu pozostałego po krystalizacji.
Podpowiedź 2
Cukier wykrystalizowany był wcześniej rozpuszczony w tej samej ilości wody.
Podpowiedź 3
Dodaj 1590 g do 2040 g cukru i przelicz wynik na 100 g z 1000 g wody: 363 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
masa sacharozy w roztworze o temperaturze 20 °C
204 g sacharozy – 304 g roztworu
𝑥 g sacharozy – 3040 g roztworu 𝑥 = 2040 g
masa sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C
2040 g + 1590 g = 3630 g
masa wody w roztworze
3040 g – 2040 g = 1000 g
rozpuszczalność sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C
3630 g sacharozy – 1000 g wody
𝑥 g – 100 g wody 𝒙 = 363 (g na 100 g wody)
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
w gramach na 100 gramów wody.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż g na 100 g wody.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej
metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Roztwór nasycony w 20 °C ma 204 g sacharozy na 100 g wody, czyli 304 g całości. W 3040 g roztworu jest więc 2040 g sacharozy i 1000 g wody.
Przed chłodzeniem sacharozy było 2040 + 1590 = 3630 g, a masa wody pozostawała taka sama. Rozpuszczalność w 80 °C wynosi 3630/1000·100 = 363 g na 100 g wody. Wykrystalizowanego cukru nie dodajemy do masy rozpuszczalnika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
masa sacharozy w roztworze o temperaturze 20 °C
204 g sacharozy – 304 g roztworu
𝑥 g sacharozy – 3040 g roztworu 𝑥 = 2040 g
masa sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C
2040 g + 1590 g = 3630 g
masa wody w roztworze
3040 g – 2040 g = 1000 g
rozpuszczalność sacharozy w roztworze o temperaturze 80 °C
3630 g sacharozy – 1000 g wody
𝑥 g – 100 g wody 𝒙 = 363 (g na 100 g wody)