Źródło
Informacja do zadania 6.
W poniższej tabeli zestawiono wybrane właściwości litowców i berylowców.
Właściwość | Nazwa pierwiastka | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
lit | beryl | sód | magnez | potas | wapń | |
promień kationu*, pm | 76 | 45 | 102 | 72 | 138 | 100 |
promień atomu, pm | 134 | 125 | 154 | 145 | 196 | 174 |
pierwsza energia jonizacji, kJ∙mol−1 | 520 | 899 | 496 | 738 | 419 | 590 |
temperatura topnienia, K | 454 | 1560 | 371 | 923 | 336 | 1115 |
* W tabeli podano promień kationów M+ – dla litowców oraz M2+ – dla berylowców.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Pierwsza energia jonizacji to minimalna energia potrzebna do oderwania jednego elektronu od
atomu pierwiastka w stanie gazowym, czego skutkiem jest powstanie kationu. Molowa energia
jonizacji – wyrażona w kJ∙mol−1 – jest równa energii jonizacji 1 mola atomów.
Sformułuj zależność między wartością pierwszej energii jonizacji a liczbą atomową berylowca. Wyjaśnij, dlaczego pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca leżącego w tym samym okresie układu okresowego.
Zależność między pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: …
Pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca,
leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozważ osobno zmianę w dół grupy i porównanie sąsiadów w okresie.
Podpowiedź 2
Większa odległość i ekranowanie osłabiają przyciąganie elektronu walencyjnego.
Podpowiedź 3
Podaj spadek energii w dół grupy oraz słabsze przyciąganie elektronu przez rdzeń litowca w danym okresie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość
pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca.
Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca,
leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia
atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca.
lub
litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze.
lub
ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców.
Uwaga: Odpowiedź:
im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez
jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu)
należy uznać za poprawną.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie zależności i poprawne wyjaśnienie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W szeregu berylowców wzrost liczby atomowej oznacza przechodzenie w dół grupy, zwiększanie liczby powłok i osłaniania elektronów walencyjnych. Pierwsza energia jonizacji maleje.
W tym samym okresie litowiec ma mniejszy ładunek rdzenia niż berylowiec i słabiej przyciąga elektron zewnętrzny, więc łatwiej go traci. Wyjaśnienie musi łączyć budowę atomu z przyciąganiem elektronu, a nie tylko powtarzać odczytaną nierówność energii.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość
pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca.
Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca,
leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia
atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca.
lub
litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze.
lub
ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców.
Uwaga: Odpowiedź:
im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez
jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu)
należy uznać za poprawną.