Źródło
Informacja do zadania 35.
Gdy łańcuchowa cząsteczka glukozy ulega cyklizacji, na atomie węgla, który w formie
łańcuchowej wchodził w skład grupy karbonylowej, tworzy się nowe centrum stereogeniczne.
Taki atom nazywa się anomerycznym, a dwa diastereoizomeryczne produkty cyklizacji –
anomerami. Izomer, w którym grupa –OH przy anomerycznym atomie węgla znajduje się
w konfiguracji trans do podstawnika –CH2OH przy przedostatnim atomie węgla, nazywany jest
anomerem α. Drugi anomer (z grupą –OH w pozycji cis) nosi nazwę anomeru β. Poniżej
przedstawiono – w projekcji Hawortha – wzory anomerów α i β D-glukopiranozy:

α-D-glukopiranoza β-D-glukopiranoza
W dwóch probówkach umieszczono wodny roztwór trehalozy. Do probówki I dodano
zalkalizowaną zawiesinę wodorotlenku miedzi(II) i zawartość probówki ogrzano.

Do probówki II wprowadzono kwas solny i zawartość probówki ogrzano. Następnie zawartość
tej probówki ostudzono, zobojętniono, dodano zalkalizowaną zawiesinę wodorotlenku
miedzi(II) i ponownie ogrzano.

Rozstrzygnij, czy końcowy efekt doświadczenia był taki sam w obu probówkach.
Odpowiedź uzasadnij. Odnieś się do:
• budowy cząsteczki trehalozy
• konsekwencji reakcji, która zaszła w probówce II pod wpływem kwasu solnego.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy którykolwiek atom anomeryczny trehalozy pozostaje wolny.
Podpowiedź 2
Hydroliza wiązania glikozydowego odtwarza redukującą glukozę.
Podpowiedź 3
Wskaż brak Cu2O w I i jego powstanie w II po hydrolizie, zobojętnieniu i ogrzaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie
Uzasadnienie: (Trehaloza nie ulega próbie Trommera, ponieważ) oba anomeryczne atomy
węgla uczestniczą w wiązaniu glikozydowym (i grupa aldehydowa w żadnej jednostce
glukozowej nie może ulec odtworzeniu bez rozpadu tego wiązania).
ORAZ
W probówce II nastąpiła hydroliza trehalozy do glukozy.
ALBO
W probówce II powstał cukier redukujący.
ALBO
W probówce II powstał związek, który daje pozytywny wynik próby Trommera.
Uwaga:
• Uzasadnienie musi zawierać:
– stwierdzenie w dowolny sposób niemożności powstania grupy aldehydowej
w cząsteczce trehalozy, np.:
• niemożliwość otwarcia pierścienia obu jednostek glukozowych;
• niemożliwość odtworzenia grupy aldehydowej;
• brak grup hydroksylowych przy anomerycznych atomach węgla;
• istnienie wiązania 1,1-glikozydowego.
– stwierdzenie w dowolny sposób istnienia glukozy w roztworze w probówce II.
• Jeżeli zdający w zadaniu 35.1. poprawnie poda numery atomów węgla, pomiędzy którymi
występuje wiązanie O-glikozydowe w cząsteczce trehalozy, to w uzasadnieniu zadania
35.2. może odnieść się tylko do obecności wiązania glikozydowego, ale jeśli podaje
numery atomów węgla, to muszą być one poprawne.
• Zdający nie musi w uzasadnieniu opisywać możliwych do zaobserwowania zmian, ale
jeżeli je opisuje, muszą być one poprawne.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odwołujące się do budowy
cząsteczki trehalozy oraz konsekwencji reakcji, która zaszła w probówce II.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Trehaloza nie ma wolnej grupy półacetalowej, ponieważ oba atomy anomeryczne uczestniczą w wiązaniu glikozydowym. W probówce I nie redukuje więc Cu(II) do ceglastoczerwonego Cu2O.
W II kwasowa hydroliza uwalnia glukozę, która po zobojętnieniu i ogrzaniu z odczynnikiem daje osad Cu2O. Efekty końcowe są różne. Oddzielamy brak właściwości redukujących od zdolności grup OH do kompleksowania jonów miedzi na zimno.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie
Uzasadnienie: (Trehaloza nie ulega próbie Trommera, ponieważ) oba anomeryczne atomy
węgla uczestniczą w wiązaniu glikozydowym (i grupa aldehydowa w żadnej jednostce
glukozowej nie może ulec odtworzeniu bez rozpadu tego wiązania).
ORAZ
W probówce II nastąpiła hydroliza trehalozy do glukozy.
ALBO
W probówce II powstał cukier redukujący.
ALBO
W probówce II powstał związek, który daje pozytywny wynik próby Trommera.
Uwaga:
• Uzasadnienie musi zawierać:
– stwierdzenie w dowolny sposób niemożności powstania grupy aldehydowej
w cząsteczce trehalozy, np.:
• niemożliwość otwarcia pierścienia obu jednostek glukozowych;
• niemożliwość odtworzenia grupy aldehydowej;
• brak grup hydroksylowych przy anomerycznych atomach węgla;
• istnienie wiązania 1,1-glikozydowego.
– stwierdzenie w dowolny sposób istnienia glukozy w roztworze w probówce II.
• Jeżeli zdający w zadaniu 35.1. poprawnie poda numery atomów węgla, pomiędzy którymi
występuje wiązanie O-glikozydowe w cząsteczce trehalozy, to w uzasadnieniu zadania
35.2. może odnieść się tylko do obecności wiązania glikozydowego, ale jeśli podaje
numery atomów węgla, to muszą być one poprawne.
• Zdający nie musi w uzasadnieniu opisywać możliwych do zaobserwowania zmian, ale
jeżeli je opisuje, muszą być one poprawne.