Większość kationów metali występuje w roztworze wodnym w postaci jonów kompleksowych,
tzw. akwakompleksów, w których cząsteczki wody otaczają jon metalu, czyli są ligandami.
Dodanie do takiego roztworu reagenta, który z kationami danego metalu tworzy trwalsze
kompleksy niż woda, powoduje wymianę ligandów. Kompleksy mogą mieć różne barwy,
zależnie od rodzaju ligandów, np. jon Fe3+ tworzy z jonami fluorkowymi F kompleks −
bezbarwny, a z jonami tiocyjanianowymi (rodankowymi) SCN− – krwistoczerwony.
W dwóch probówkach znajdował się wodny roztwór chlorku żelaza(III). Do pierwszej
probówki wsypano niewielką ilość stałego fluorku potasu, co poskutkowało odbarwieniem
żółtego roztworu, a następnie do obu probówek dodano wodny roztwór rodanku potasu
(KSCN). Stwierdzono, że tylko w probówce drugiej pojawiło się krwistoczerwone zabarwienie.
W badanych roztworach występowały jony kompleksowe żelaza(III):
I rodankowy … II fluorkowy … III akwakompleks
Uszereguj wymienione jony kompleksowe zgodnie ze wzrostem ich trwałości. Napisz w odpowiedniej kolejności numery, którymi je oznaczono.
najmniejsza trwałość … największa trwałość
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, który ligand wypiera wodę i który blokuje późniejsze działanie rodanku.
Podpowiedź 2
Brak czerwonej barwy po dodaniu rodanku do kompleksu fluorkowego jest kluczową obserwacją.
Podpowiedź 3
Uszereguj akwakompleks, rodankowy, fluorkowy: III, I, II.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
III, I, II ALBO akwakompleks, rodankowy, fluorkowy
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uszeregowanie jonów kompleksowych.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rodanek zastępuje wodę w otoczeniu Fe3+, co w drugiej probówce daje krwistoczerwony kompleks. Fluorek wcześniej zastąpił wodę, a po jego dodaniu rodankowy kompleks już nie powstaje.
Wynika stąd, w warunkach opisanego doświadczenia, większa trwałość kompleksu fluorkowego niż rodankowego oraz większa trwałość rodankowego niż akwakompleksu. Kolejność rosnącej trwałości to III, I, II. Barwy pozwalają śledzić wymianę ligandów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
III, I, II ALBO akwakompleks, rodankowy, fluorkowy