Zadanie 23 — maj 2019 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22–24.

Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego

z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym

R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.

3R–OH + PX3 → 3R–X + H3PO3

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.

Napisz wzór elektronowy bromku fosforu(III). Pary elektronowe wiązań oraz wolne pary elektronowe zaznacz kreskami. Oceń, czy cząsteczka bromku fosforu(III) jest płaska.

Wzór:

Ocena: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz elektrony walencyjne i odtwórz oktety czterech atomów.

Podpowiedź 2

Jedna wolna para na fosforze zmienia kształt w porównaniu z układem trójkątnym płaskim.

Podpowiedź 3

Narysuj trzy wiązania, jedną wolną parę przy P i po trzy przy Br; oceń cząsteczkę jako niepłaską.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Wzór:

Ocena: Cząsteczka nie jest płaska lub ma kształt piramidy trygonalnej lub jest

przestrzenna.

Uwaga: Narysowanie wzoru PBr3, w którym elektrony par elektronowych przedstawione są

kropkami, należy uznać za poprawne.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie wzoru elektronowego bromku fosforu(III) i poprawną ocenę.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

PBr3 ma 26 elektronów walencyjnych. Fosfor tworzy trzy pojedyncze wiązania z bromem i zachowuje jedną wolną parę; przy każdym bromie pozostają trzy wolne pary.

Cztery obszary elektronowe przy P dają piramidę trygonalną z trzema atomami bromu w podstawie, więc cząsteczka nie jest płaska. Nie mylimy płaszczyzny wyznaczonej przez trzy bromy z położeniem całej cząsteczki. We wzorze zaznaczamy wszystkie pary wymagane w poleceniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Wzór:

Ocena: Cząsteczka nie jest płaska lub ma kształt piramidy trygonalnej lub jest

przestrzenna.

Uwaga: Narysowanie wzoru PBr3, w którym elektrony par elektronowych przedstawione są

kropkami, należy uznać za poprawne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania