Źródło
Informacja do zadań 22–24.
Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego
z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym
R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.
Napisz równanie reakcji otrzymywania 3-bromo-3-metyloheksanu opisaną metodą –
zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów organicznych. Napisz nazwę systematyczną użytego alkoholu.
Równanie reakcji:
Nazwa systematyczna alkoholu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odtwórz alkohol przez zastąpienie Br grupą OH przy tym samym atomie węgla.
Podpowiedź 2
Użyj proporcji 3:1 z podanego schematu. Traktuj ją jako formalny model zadania dla alkoholu trzeciorzędowego.
Podpowiedź 3
Napisz równanie z PBr3 i H3PO3 oraz nazwę 3-metyloheksan-3-ol.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga redakcyjna. Równanie przedstawia formalne zastosowanie schematu z arkusza. Zakres tej reakcji dla alkoholi III-rzędowych i mechanizm ewentualnej racemizacji wymagają odrębnego uzasadnienia.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) reagentów organicznych i poprawne podanie nazwy systematycznej
alkoholu.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W podanym schemacie otrzymywania bromopochodnej zastępujemy grupę hydroksylową alkoholu atomem bromu, zachowując szkielet węglowy. Potrzebny alkohol to 3-metyloheksan-3-ol.
Na trzy cząsteczki alkoholu przypada jedna PBr3, a powstają trzy cząsteczki 3-bromo-3-metyloheksanu i jedna H3PO3. Równanie organiczne przedstawia grafika odpowiedzi. Współczynnik trzy wynika z trzech atomów bromu w odczynniku; nie tworzymy H3PO4 zamiast podanego produktu fosforowego.
Uwaga redakcyjna. Zapis jest formalnym podstawieniem do schematu podanego przez CKE. Nie wynika z niego ogólna skuteczność PBr₃ wobec alkoholi trzeciorzędowych ani mechanizm racemizacji. Dla takich alkoholi typowa droga z HBr przebiega przez karbokation.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
