Źródło
Informacja do zadań 14–15.
W czystej wodzie ustala się stan równowagi reakcji autoprotolizy, która zachodzi zgodnie
z równaniem:
2H2O ⇌ H3O+ + OH−
Tę reakcję opisuje stała równowagi nazywana iloczynem jonowym wody. Wyraża się ona
równaniem:
Kw = [H₃O⁺] · [OH⁻]
Źródło
Informacja do zadania 15.
Zdolność autoprotolizy charakteryzuje nie tylko wodę, lecz także inne rozpuszczalniki, np.:
ciekły amoniak (skroplony pod zwiększonym ciśnieniem), metanol i kwas mrówkowy.
Wyjaśnij, dlaczego cząsteczki amoniaku, metanolu i kwasu mrówkowego mają zdolność odszczepiania i przyłączania protonu w procesie autoprotolizy. Odnieś się do budowy tych cząsteczek.
Cząsteczki wymienionych związków mają zdolność odszczepiania protonu, ponieważ
Cząsteczki wymienionych związków mają zdolność przyłączania protonu, ponieważ
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel uzasadnienie zdolności oddawania protonu od zdolności jego przyjmowania.
Podpowiedź 2
Oddawanie wiąże się z polaryzacją N–H lub O–H, a przyjmowanie z wolną parą elektronową.
Podpowiedź 3
W pierwszym zdaniu wskaż wodór związany z elektroujemnym atomem, w drugim wolne pary na N lub O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie – podanie dwóch cech budowy cząsteczek wymienionych
związków: 1) (w pierwszym akapicie) istnienie atomu wodoru połączonego z atomem
o wysokiej elektroujemności lub występowanie polaryzacji wiązań i 2) (w drugim
akapicie) istnienie (ujemnie naładowanego) atomu z wolną parą elektronową.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Oddawanie protonu umożliwiają spolaryzowane wiązania wodoru z elektroujemnym atomem azotu albo tlenu. Przyjęcie protonu jest możliwe dzięki wolnym parom elektronowym tych atomów, które mogą utworzyć nowe wiązanie z H+.
Każda z wymienionych substancji ma zatem element budowy potrzebny do obu ról Brønsteda. Nie uzasadniamy przyłączania protonu obecnością samego wodoru ani odszczepiania wyłącznie wolną parą; obie funkcje mają różne bezpośrednie przyczyny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

