Źródło
Informacja do zadania 9.
Kwas siarkowy(VI) w temperaturze pokojowej jest oleistą cieczą o gęstości prawie dwukrotnie
większej niż gęstość wody. Czysty, bezwodny kwas siarkowy(VI) ulega częściowej
autodysocjacji, dzięki czemu przewodzi prąd elektryczny.
W wyniku reakcji kwasu siarkowego(VI) z wodorotlenkiem sodu, w której stosunek molowy
substratów jest równy 1 : 1, powstaje wodorosiarczan(VI) sodu. Wodny roztwór
wodorosiarczanu(VI) sodu charakteryzuje się kwasowym odczynem, ponieważ jony obecne
w roztworze ulegają reakcji zgodnie z poniższym równaniem:
Stała równowagi opisanej reakcji w temperaturze T jest równa 1,0 · 10−2 .
Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2004.
Rozpuszczono 0,600 g NaHSO4 w wodzie i otrzymano 100 cm3 roztworu o temperaturze T.
W tym roztworze reakcji z wodą uległo znacznie więcej niż 5% jonów
wodorosiarczanowych(VI).
Oblicz pH tego roztworu. Wynik końcowy podaj z dokładnością do trzeciego miejsca po przecinku.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz stężenie soli i zapisz tabelę zmian dla dysocjacji HSO4−.
Podpowiedź 2
Ponieważ dysocjacja przekracza 5%, zachowaj wyrażenie c − x w mianowniku.
Podpowiedź 3
Rozwiąż x2/(0,0500 − x) = 0,0100 i licz −log x bez wcześniejszego zaokrąglania.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

0,745 1+ = 1,745

0,745 1+ = 1,745
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:
… – popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
lub
… – podanie wyniku z jednostką.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia (również błędnego wyrażenia na stałą
dysocjacji) albo brak rozwiązania.
Uwaga! Zastosowanie uproszczonych zależności w obliczeniach jest błędną metodą.
Uwaga! Rozwiązanie, w którym zdający zapisze wynik z wymaganą dokładnością, a następnie
poda go z mniejszą dokładnością, należy uznać za poprawne.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z 0,600 g NaHSO4 otrzymujemy 0,00500 mola, a w 0,100 dm3 roztworu stężenie 0,0500 mol·dm−3. Dla dysocjacji HSO4− przyjmujemy x = [H3O+] i zapisujemy x2/(0,0500 − x) = 0,0100.
Dodatni pierwiastek wynosi 0,0179129 mol·dm−3, co daje pH = 1,747 po zaokrągleniu na końcu. Przybliżenie małej dysocjacji jest niedopuszczalne. W kluczu wynik 1,745 pochodzi z przedwczesnego zaokrąglenia x do 0,018; różnicę wyjaśnia osobna uwaga redakcyjna.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

0,745 1+ = 1,745

0,745 1+ = 1,745