Zadanie 29.2 — maj 2017 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 29.

Etery są związkami o wzorze R−O−R’, przy czym R i R’ mogą być zarówno grupami

alkilowymi, jak i arylowymi.

W poniższej tabeli zestawiono wartości temperatury wrzenia tw (pod ciśnieniem 1013 hPa)

wybranych alkoholi oraz wybranych eterów o nierozgałęzionych cząsteczkach.

Informacja do zadania 29. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Na podstawie: L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.

Spośród związków o wzorach podanych w tabeli wybierz substancję najmniej lotną i substancję najbardziej lotną. Napisz numery, którymi oznaczono wzory wybranych związków. Następnie wyjaśnij, dlaczego etery są bardziej lotne niż alkohole o tej samej masie cząsteczkowej. Odnieś się do budowy cząsteczek związków, których wzory wymieniono w tabeli.

Numer związku najmniej lotnego: …

Numer związku najbardziej lotnego: …

Wyjaśnienie:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj najwyższą i najniższą temperaturę wrzenia. Następnie porównaj zdolność cząsteczek do wzajemnych wiązań wodorowych.

Podpowiedź 2

Alkohole mają O–H i silniejsze oddziaływania między sobą. Etery mają tlen, ale bez związanego z nim wodoru.

Podpowiedź 3

Podaj najmniej lotny V, najbardziej VI. Wyjaśnij różnicę międzycząsteczkowymi wiązaniami wodorowymi alkoholi, których etery między sobą nie tworzą.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer związku najmniej lotnego: V

Numer związku najbardziej lotnego: VI

Wyjaśnienie, np.:

Ponieważ między cząsteczkami alkoholi tworzą się wiązania wodorowe (O−H···O).

Pomiędzy cząsteczkami eterów nie tworzą się takie wiązania, ponieważ etery nie zawierają

atomu wodoru związanego z atomem tlenu.

Uwaga: zdający w wyjaśnieniu musi uwzględnić obecność oddziaływań

międzycząsteczkowych. Wskazanie elementów budowy alkoholi i eterów jest niewystarczające.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawny wybór (podanie numeru) związku najmniej i najbardziej lotnego oraz za

poprawne wyjaśnienie.

1 p. – za poprawny wybór (podanie numeru) związku najmniej i najbardziej lotnego i błędne

wyjaśnienie albo brak wyjaśnienia

lub

– za poprawne wyjaśnienie i błędne podanie numeru związku najmniej lub najbardziej

lotnego albo obu numerów zwiazków albo niepodanie jednego numeru związku lub obu

numerów związków.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mniejsza lotność odpowiada wyższej temperaturze wrzenia, więc najmniej lotny jest V, heksan-1-ol o 157°C. Najbardziej lotny jest VI, eter dimetylowy o −25°C. Przy porównaniu izomerów alkoholu i eteru ważne są oddziaływania między cząsteczkami.

Alkohole mają O–H i tworzą wzajemne wiązania wodorowe, a etery nie mają takiego donora i między własnymi cząsteczkami ich nie tworzą. Ich rozdzielenie wymaga mniej energii, co zwiększa lotność. Nie wystarczy powiedzieć, że etery nie mają tlenu: mają go, lecz brakuje wodoru bezpośrednio związanego z tlenem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer związku najmniej lotnego: V

Numer związku najbardziej lotnego: VI

Wyjaśnienie, np.:

Ponieważ między cząsteczkami alkoholi tworzą się wiązania wodorowe (O−H···O).

Pomiędzy cząsteczkami eterów nie tworzą się takie wiązania, ponieważ etery nie zawierają

atomu wodoru związanego z atomem tlenu.

Uwaga: zdający w wyjaśnieniu musi uwzględnić obecność oddziaływań

międzycząsteczkowych. Wskazanie elementów budowy alkoholi i eterów jest niewystarczające.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2017_05_glowny_29.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania