Zadanie 28 — czerwiec 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28–29.

W poniższej tabeli przedstawiono wartości temperatury wrzenia (pod ciśnieniem 1013 hPa)

sześciu alkanów i ich halogenków alkilowych. W cząsteczkach halogenków halogen

połączony jest ze skrajnym atomem węgla.

Nazwa alkanuT wrzenia [°C]Chlorek alkiluT wrzenia [°C]Bromek alkiluT wrzenia [°C]Jodek alkiluT wrzenia [°C]
metan−161,5CH₃Cl−24,0CH₃Br3,5CH₃I42,5
etan−88,6C₂H₅Cl12,3C₂H₅Br38,5C₂H₅I72,5
propan−42,1C₃H₇Cl46,5C₃H₇BrXC₃H₇I102,6
n-butan0,5C₄H₉Cl78,6C₄H₉Br101,6C₄H₉I130,6
n-pentan36,0C₅H₁₁Cl107,8C₅H₁₁Br129,8C₅H₁₁I155,0
n-heksan68,7C₆H₁₃Cl135,0C₆H₁₃Br155,3C₆H₁₃I181,0
Oryginalna tabela CKEInformacja do zadań 28–29. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Na podstawie: D.R. Lide, Handbook of Chemistry and Physics, Edition 1999-2000.

Uwaga redakcyjna. Wzór 1-chloropentanu to C₅H₁₁Cl. Przypisana mu temperatura wrzenia wynosi 107,8°C.

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie. Przeanalizuj dane zawarte w tabeli i uzasadnij swoją odpowiedź.

Pod ciśnieniem 1013 hPa 1-bromopropan ma temperaturę wrzenia (wyższą / niższą) niż

1-chloropropan, a (wyższą / niższą) – niż 1-jodopropan.

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj dane dla tych samych grup propylowych i kolejnych halogenów. Rozpatruj oddziaływania między cząsteczkami.

Podpowiedź 2

Większy, łatwiej polaryzowalny halogen zwiększa siły dyspersyjne. Podczas wrzenia nie zrywa się wiązań C–X.

Podpowiedź 3

Wybierz wyższą względem chloropropanu i niższą względem jodopropanu. Uzasadnij silniejszymi oddziaływaniami wraz ze wzrostem rozmiaru halogenu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

atomowej halogenu.

• Temperatura wrzenia określonego halogenku alkilowego rośnie ze wzrostem masy

cząsteczkowej halogenku.

• Wzrost promienia atomu w szeregu Cl < Br < I powoduje, że oddziaływania

międzycząsteczkowe są coraz silniejsze.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie i poprawne uzasadnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy tym samym szkielecie propylowym temperatura wrzenia rośnie w szeregu chloropochodna, bromopochodna, jodopochodna. Wzrost rozmiarów i polaryzowalności halogenu wzmacnia oddziaływania dyspersyjne między cząsteczkami. Do ich rozdzielenia potrzeba więcej energii, więc wrzenie zachodzi w wyższej temperaturze.

1-bromopropan wrze zatem wyżej niż 1-chloropropan, ale niżej niż 1-jodopropan. Nie wyjaśniamy tej zależności rozrywaniem wiązania C–halogen podczas wrzenia: zmiana stanu skupienia rozdziela cząsteczki, nie przeprowadza ich rozkładu. Masa cząsteczkowa jest tu użytecznym wskaźnikiem trendu, a przyczyną są oddziaływania międzycząsteczkowe.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

atomowej halogenu.

• Temperatura wrzenia określonego halogenku alkilowego rośnie ze wzrostem masy

cząsteczkowej halogenku.

• Wzrost promienia atomu w szeregu Cl < Br < I powoduje, że oddziaływania

międzycząsteczkowe są coraz silniejsze.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_06_dodatkowy_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania