Zadanie 22.1 — czerwiec 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21–22.

Kwas ortofosforowy(V) jest kwasem trójprotonowym o średniej mocy. Kwas ten tworzy sole:

diwodoroortofosforany(V), np. Ca(H2PO4)2, wodoroortofosforany(V), np. Na2HPO4

i ortofosforany(V), np. Na3PO4. Diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne

w wodzie. Spośród wodoroortofosforanów(V) i ortofosforanów(V) rozpuszczalne są tylko

fosforany litowców z wyjątkiem odpowiednich soli litu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Źródło

Informacja do zadania 22.

Ortofosforany(V) wapnia znajdują zastosowanie jako sztuczne nawozy fosforowe. Jednym ze

źródeł ortofosforanu(V) wapnia [Ca3(PO4)2] jest minerał zwany fosforytem. Jako związek

bardzo trudno rozpuszczalny w wodzie zawiera fosfor w postaci nieprzyswajalnej przez

rośliny. Przeprowadza się go w dobrze rozpuszczalny w wodzie diwodoroortofosforan(V)

wapnia.

Napisz w formie cząsteczkowej

• równanie reakcji otrzymywania nawozu zwanego superfosfatem (w jego skład oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia wchodzi siarczan(VI) wapnia), który powstaje w wyniku reakcji fosforytu z kwasem siarkowym(VI) (reakcja I)

• równanie reakcji otrzymywania nawozu zwanego superfosfatem podwójnym

(diwodoroortofosforan(V) wapnia), który powstaje w wyniku reakcji fosforytu z kwasem ortofosforowym(V) (reakcja II).

Równanie reakcji I:

Równanie reakcji II:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj, co do mieszaniny wnosi kwas siarkowy, a co fosforowy. W obu produkt zawiera aniony H2PO4−.

Podpowiedź 2

Z H2SO4 powstaje również CaSO4. Z H3PO4 całość wapnia może wejść do Ca(H2PO4)2.

Podpowiedź 3

Zbilansuj pierwszą reakcję w stosunku 1:2:1:2, a drugą 1:4:3. Zachowaj oba produkty superfosfatu zwykłego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji I: Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4
Równanie reakcji II: Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 → 3Ca(H2PO4)2

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji w formie cząsteczkowej.

0 p. – za błędne napisanie jednego lub obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne

współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź niepełną

albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obu przemianach trudno rozpuszczalny fosforan wapnia zostaje przekształcony w rozpuszczalny diwodorofosforan. Z H2SO4 część wapnia tworzy dodatkowo CaSO4: Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4. Z H3PO4 dodatkowy fosfor wchodzi do produktu: Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 → 3Ca(H2PO4)2.

To rozróżnia skład superfosfatu zwykłego i podwójnego. Nie należy w pierwszym równaniu usuwać siarczanu wapnia, bo jest częścią opisanego nawozu. Współczynniki kontrolujemy przez bilans Ca, P, S oraz wodoru, a formę pozostawiamy cząsteczkową.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji I: Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4
Równanie reakcji II: Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 → 3Ca(H2PO4)2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_06_dodatkowy_22.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania