Zadanie 26 — maj 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Poniżej przedstawiono wzory stereochemiczne Fischera trzech związków organicznych. Dwa

z nich nie są optycznie czynne – ich cząsteczki nie są chiralne.

CKE: kompletne projekcje Fischera związków I, II i III.

Spośród podanych wzorów związków chemicznych wybierz wzory tych, które nie są optycznie czynne. Wpisz do poniższej tabeli numery, którymi oznaczono te związki, i w każdym przypadku uzasadnij swój wybór.

Numer związku

Uzasadnienie wyboru

  
  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw sprawdź cztery różne podstawniki przy możliwych centrach. Potem szukaj wewnętrznej płaszczyzny symetrii całej cząsteczki.

Podpowiedź 2

I nie ma centrum stereogenicznego. II jest mezo mimo obecności centrów, bo ma płaszczyznę symetrii.

Podpowiedź 3

Wpisz I i II z tymi dwoma różnymi uzasadnieniami. Nie pisz tylko „oba są symetryczne” ani nie nazywaj pojedynczej formy mezo racematem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer związku

Uzasadnienie wyboru

I

Brak centrum stereogenicznego.

lub

Brak centrum chiralności.

lub

Brak asymetrycznego atomu węgla.

II

Cząsteczka tego związku ma płaszczyznę symetrii.

lub

Każdy z asymetrycznych atomów węgla w tej cząsteczce skręca

płaszczyznę polaryzacji światła o taki sam kąt, ale w przeciwnym

kierunku.

lub

Związek ten to odmiana mezo – w cząsteczce występują dwa takie

same centra stereogeniczne o przeciwnej konfiguracji.

Uwaga: Za napisanie poprawnych numerów związków bez uzasadnienia wyboru zdający nie

otrzymuje punktów.

Za odpowiedzi:

• Cząsteczka nie jest chiralna.

• Cząsteczka ma element symetrii.

• Cząsteczka jest symetryczna.

• Cząsteczka ma oś symetrii.

nie przyznaje się punktu.

Uwaga redakcyjna. Kąt skręcenia płaszczyzny polaryzacji mierzy się dla próbki. Pojedynczym centrom stereogenicznym nie przypisuje się niezależnych kątów skręcenia. Forma mezo w tym zadaniu jest achiralna dzięki wewnętrznej płaszczyźnie symetrii.

Zasady oceniania

2 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli (poprawne podanie numeru i poprawne

uzasadnienie wyboru).

1 p. – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli (poprawne podanie numeru

i poprawne uzasadnienie wyboru).

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Związek I nie ma centrum stereogenicznego: potencjalne atomy węgla nie są połączone z czterema różnymi podstawnikami. Związek II ma centra stereogeniczne, ale jest formą mezo dzięki wewnętrznej płaszczyźnie symetrii i stanowi całość achiralną. Oba nie są optycznie czynne jako takie związki.

Wybieramy I i II, z odrębnym uzasadnieniem każdego przypadku. Sama liczba centrów nie rozstrzyga chiralności całej cząsteczki, a ogólne słowo „symetryczny” jest niewystarczające: trzeba wskazać właściwy element symetrii. Nie mylimy formy mezo z racematem, który jest mieszaniną enancjomerów.

Uwaga redakcyjna. Czynność optyczna jest własnością próbki. Achiralność formy mezo wynika z symetrii całej cząsteczki, a nie z przypisania osobnym centrom niezależnych, mierzalnych kątów skręcania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer związku

Uzasadnienie wyboru

I

Brak centrum stereogenicznego.

lub

Brak centrum chiralności.

lub

Brak asymetrycznego atomu węgla.

II

Cząsteczka tego związku ma płaszczyznę symetrii.

lub

Każdy z asymetrycznych atomów węgla w tej cząsteczce skręca

płaszczyznę polaryzacji światła o taki sam kąt, ale w przeciwnym

kierunku.

lub

Związek ten to odmiana mezo – w cząsteczce występują dwa takie

same centra stereogeniczne o przeciwnej konfiguracji.

Uwaga: Za napisanie poprawnych numerów związków bez uzasadnienia wyboru zdający nie

otrzymuje punktów.

Za odpowiedzi:

• Cząsteczka nie jest chiralna.

• Cząsteczka ma element symetrii.

• Cząsteczka jest symetryczna.

• Cząsteczka ma oś symetrii.

nie przyznaje się punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_05_glowny_26

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania