Zadanie 21.1 — maj 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 21.

W celu zbadania efektu cieplnego reakcji chemicznych przeprowadzono cztery doświadczenia

oznaczone numerami I–IV. Mieszano po 100 cm3 wodnych roztworów substancji,

wymienionych w odpowiednich wierszach tabeli, o stężeniu molowym 0,2 mol ⋅dm−3

i o początkowej temperaturze równej 25 ºC. Następnie zmierzono temperaturę każdej

z otrzymanych mieszanin.

Numer

doświadczenia

Substancja rozpuszczona

w 1. roztworze

Substancja rozpuszczona

w 2. roztworze

I

chlorek baru

siarczan(VI) sodu

II

kwas solny

wodorotlenek potasu

III

wodorotlenek baru

kwas siarkowy(VI)

IV

kwas azotowy(V)

wodorotlenek sodu

Zaobserwowano, że w każdym doświadczeniu temperatura uzyskanych mieszanin była

wyższa niż temperatura użytych roztworów i że przyrost temperatury ΔT w niektórych

doświadczeniach był taki sam.

Napisz w formie jonowej równanie reakcji ilustrujące przemiany, które dokonały się podczas doświadczenia oznaczonego numerem III.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wymień dwa procesy zachodzące po zmieszaniu wodorotlenku baru i kwasu siarkowego(VI).

Podpowiedź 2

Powstaje osad BaSO4 oraz woda z H+ i OH−. Żaden z tych procesów nie może zostać pominięty.

Podpowiedź 3

Zapisz Ba2+ + 2OH− + 2H+ + SO42− → BaSO4↓ + 2H2O. Jeśli używasz H3O+, zmień bilans wody na cztery cząsteczki.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ba²⁺ + 2 OH⁻ + 2 H₃O⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ + 4 H₂O

lub Ba²⁺ + 2 OH⁻ + 2 H⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ + 2 H₂O.

Można też podać dwa równania: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ oraz H₃O⁺ + OH⁻ → 2 H₂O (albo H⁺ + OH⁻ → H₂O). Samo strącanie osadu jest niewystarczające.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania w formie jonowej.

0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W doświadczeniu III zachodzą jednocześnie zobojętnianie oraz strącanie BaSO4. Roztwór Ba(OH)2 dostarcza Ba2+ i dwóch OH−, a kwas dostarcza protonów i siarczanu. Pełny zapis jonowy to Ba2+ + 2OH− + 2H+ + SO42− → BaSO4 + 2H2O.

W wariancie z H3O+ po prawej są cztery H2O. Samo równanie strącania byłoby niepełne, ponieważ pomija przemianę jonów kwasowo-zasadowych oraz jej efekt cieplny. Można też pokazać oba procesy oddzielnymi poprawnie zbilansowanymi równaniami. Trzeba zachować rozróżnienie osadu i wody jako dwóch produktów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ba²⁺ + 2 OH⁻ + 2 H₃O⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ + 4 H₂O

lub Ba²⁺ + 2 OH⁻ + 2 H⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ + 2 H₂O.

Można też podać dwa równania: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ oraz H₃O⁺ + OH⁻ → 2 H₂O (albo H⁺ + OH⁻ → H₂O). Samo strącanie osadu jest niewystarczające.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_05_glowny_21.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania