Zadanie 5 — maj 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–7.

W wyniku pewnej odwracalnej reakcji chemicznej z dwóch substratów powstaje jeden

produkt. Przemiana przebiega w fazie gazowej, co oznacza, że oba substraty i produkt są

gazami. Reakcję tę przeprowadzono w zamkniętym reaktorze przy użyciu

stechiometrycznych ilości substratów w różnych temperaturach i pod różnym ciśnieniem.

Na poniższym diagramie przedstawiono, jaki procent objętości mieszaniny poreakcyjnej

w reaktorze stanowiła objętość produktu tej reakcji w zależności od warunków temperatury

i ciśnienia, w jakich przebiegała.

Informacja do zadań 5–7. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Na podstawie analizy diagramu określ, czy w czasie opisanej reakcji układ oddaje energię do otoczenia, czy przyjmuje ją od otoczenia. Odpowiedź uzasadnij.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj temperatury przy ustalonym ciśnieniu, aby nie mieszać wpływu dwóch zmiennych.

Podpowiedź 2

Ogrzanie zmniejsza udział produktu. Z reguły przekory wynika, że sprzyja wtedy kierunkowi pobierającemu ciepło.

Podpowiedź 3

Wskaż oddawanie energii do otoczenia przez reakcję tworzenia produktu. Uzasadnij spadkiem wydajności po ogrzaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ zgodnie

z regułą przekory wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.

• Reakcja jest egzoenergetyczna (lub egzotermiczna), ponieważ zgodnie z regułą przekory

wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.

• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ wraz ze

wzrostem temperatury maleje procent objętości produktu w mieszaninie.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawną odpowiedź i poprawne uzasadnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Aby odczytać efekt cieplny z diagramu, porównujemy udział produktu przy tym samym ciśnieniu i różnych temperaturach. Wraz ze wzrostem temperatury udział produktu maleje. Ogrzanie sprzyja więc przemianie odwrotnej, a reakcja tworzenia produktu wydziela energię.

Układ oddaje ciepło do otoczenia i proces jest egzoenergetyczny. Trzeba podać zarówno wniosek, jak i obserwowaną zależność stanowiącą jego uzasadnienie. Nie wnioskujemy z samej temperatury prowadzenia reakcji ani z jej szybkości: diagram opisuje skład mieszaniny równowagowej, a nie tempo dochodzenia do równowagi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ zgodnie

z regułą przekory wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.

• Reakcja jest egzoenergetyczna (lub egzotermiczna), ponieważ zgodnie z regułą przekory

wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.

• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ wraz ze

wzrostem temperatury maleje procent objętości produktu w mieszaninie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania