Źródło
Informacja do zadań 37–40.
W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.
Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w roztworach z naczyń III i IV zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj rozmieszczenie grup hydroksylowych w glukozie i glicerolu.
Podpowiedź 2
Dla szafirowego kompleksu istotne są grupy hydroksylowe przy sąsiednich atomach węgla, a nie samo występowanie tlenu.
Podpowiedź 3
Wskaż wicynalne, czyli sąsiadujące grupy hydroksylowe. Oddziel tę cechę od obecności grupy aldehydowej decydującej o redukcji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach
węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy glicerolu i glukozy.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W cząsteczkach glukozy i glicerolu występują grupy hydroksylowe połączone z sąsiednimi atomami węgla. Taki układ umożliwia tworzenie rozpuszczalnych, intensywnie szafirowych kompleksów z jonami miedzi(II), co tłumaczy zanik świeżego osadu Cu(OH)2 na zimno.
Nie wystarczy wskazać samej obecności atomów tlenu lub dowolnej grupy hydroksylowej: istotne jest odpowiednie rozmieszczenie kilku grup. Próba ta dotyczy zdolności do kompleksowania i nie przesądza o właściwościach redukujących. Dlatego oba związki zachowują się podobnie na zimno, mimo że różnią się wynikiem po ogrzaniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach
węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.