Źródło
Informacja do zadań 25–27.
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem dwóch różnych węglowodorów. W wyniku
dwóch odrębnych reakcji − jednej addycji, a drugiej substytucji − i przy użyciu odpowiednich
reagentów jako główny produkt każdej reakcji otrzymano 2-bromo-2-metylobutan.
Wyjaśnij, dlaczego głównym produktem opisanych reakcji addycji i substytucji jest ta sama monobromopochodna 2-metylobutanu (2-bromo-2-metylobutan).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla addycji przypomnij regułę Markownikowa, a dla substytucji zależność reaktywności od rzędowości atomu węgla.
Podpowiedź 2
W pierwszej drodze powstaje stabilniejszy karbokation, w drugiej stabilniejszy rodnik. Oba są związane z atomem trzeciorzędowym.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij oddzielnie, dlaczego HBr przyłącza się w podanej orientacji i dlaczego Br2 zastępuje wodór przy trzeciorzędowym węglu. Obie drogi dają wskazaną monobromopochodną.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
W reakcji addycji (zgodnie z regułą Markownikowa) brom ulega addycji do atomu węgla,
który połączony jest z mniejszą liczbą atomów wodoru lub który ma więcej podstawników
alkilowych. W reakcji substytucji brom podstawia łatwiej atom wodoru połączony z atomem
węgla o wyższej rzędowości.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną, np. Obie reakcje przebiegają zgodnie z regułą
Markownikowa, albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Obie drogi prowadzą głównie do bromu przy trzeciorzędowym atomie węgla, ale wynika to z różnych etapów mechanizmu. W elektrofilowej addycji HBr orientacja zgodna z regułą Markownikowa sprzyja pośredniemu, stabilniejszemu karbokationowi trzeciorzędowemu, który następnie wiąże bromek. W bromowaniu rodnikowym alkanu łatwiej zastępowany jest wodór przy atomie węgla wyższej rzędowości, ponieważ powstaje stabilniejszy rodnik.
Otrzymujemy ten sam główny produkt, 2-bromo-2-metylobutan. Uzasadnienie musi obejmować obie reakcje oddzielnie. Nie wystarczy napisać, że brom „zawsze przyłącza się do drugiego atomu”, bo numer wynika z budowy konkretnego związku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
W reakcji addycji (zgodnie z regułą Markownikowa) brom ulega addycji do atomu węgla,
który połączony jest z mniejszą liczbą atomów wodoru lub który ma więcej podstawników
alkilowych. W reakcji substytucji brom podstawia łatwiej atom wodoru połączony z atomem
węgla o wyższej rzędowości.