Kwas jabłkowy należy do dwufunkcyjnych pochodnych węglowodorów, a jego cząsteczki są
chiralne.
a) Uzupełnij poniższy schemat, tak aby powstały wzory enancjomerów kwasu jabłkowego.

… Enancjomer D … Enancjomer L
b) Napisz, w jakim stosunku molowym zachodzi rekcja całkowitego zobojętnienia kwasu jabłkowego roztworem wodorotlenku sodu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do budowy cząsteczek tego kwasu.
Stosunek molowy kwasu jabłkowego do wodorotlenku sodu … : …
Uzasadnienie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż atom węgla o czterech różnych podstawnikach i utwórz jego lustrzane odbicie.
Podpowiedź 2
Zachowaj pionowe podstawniki z szablonu, a zamień miejscami H i grupę hydroksylową. W części b policz grupy karboksylowe.
Podpowiedź 3
W podanym układzie D ma grupę hydroksylową po prawej, a L po lewej. Do zobojętnienia dwóch grup karboksylowych potrzeba 2 mol NaOH na 1 mol kwasu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Część a)

… Enancjomer D … Enancjomer L
Część b)
Stosunek molowy: n kwasu jabłkowego : n NaOH = 1 : 2
Uzasadnienie:
W cząsteczce kwasu znajdują się dwie grupy karboksylowe, które mogą reagować
z roztworem wodorotlenku sodu, a grupa hydroksylowa takiej reakcji nie ulega.
Zasady oceniania
Część a)
1 pkt – poprawny uzupełnienie obu schematów
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część b)
1 pkt. – poprawne określenie stosunku molowego i poprawne uzasadnienie
0 pkt – – poprawne określenie stosunku molowego i błędne uzasadnienie
– błędne określenie stosunku molowego i błędne uzasadnienie
– inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chiralność kwasu jabłkowego wynika z obecności atomu węgla połączonego z czterema różnymi podstawnikami. W projekcji Fischera enancjomery otrzymujemy, zamieniając miejscami wodór i grupę hydroksylową przy tym atomie, z zachowaniem pionowego szkieletu podanego w schemacie. W przykładzie CKE dla formy D grupa hydroksylowa jest po prawej, a dla L po lewej.
Całkowite zobojętnienie wymaga dwóch moli NaOH na mol kwasu, ponieważ cząsteczka ma dwie grupy karboksylowe. Alkoholowa grupa hydroksylowa nie zużywa dodatkowego NaOH w tej reakcji wodnej. Nie liczymy więc wszystkich grup zawierających wodór jako równoważnych kwasowo.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Część a)

… Enancjomer D … Enancjomer L
Część b)
Stosunek molowy: n kwasu jabłkowego : n NaOH = 1 : 2
Uzasadnienie:
W cząsteczce kwasu znajdują się dwie grupy karboksylowe, które mogą reagować
z roztworem wodorotlenku sodu, a grupa hydroksylowa takiej reakcji nie ulega.