Zadanie 24 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Nauczyciel polecił uczniom zaprojektowanie ciągu przemian, które umożliwią przekształcenie benzenu w związek o wzorze:

Wzór związku docelowego: chloropochodna aniliny.

Uczniowie przedstawili dwa projekty, każdy składający się z trzech etapów, opisanych na poniższych schematach.

Dwa projekty ciągu przemian: kolejność chlorowania, nitrowania i redukcji.

Rozstrzygnij, który projekt należy wybrać do realizacji, aby otrzymać opisany związek z możliwie największą wydajnością. Uzasadnij odpowiedź. Odwołaj się do wpływu kierującego podstawników w pierścieniu aromatycznym.

Rozstrzygnięcie: ……………………………

Uzasadnienie: ……………………………

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź wzajemne położenie podstawników w produkcie docelowym.

Podpowiedź 2

Porównaj kierowanie grupy nitrowej i atomu chloru.

Podpowiedź 3

Wybierz kolejność, w której pierwszy podstawnik kieruje drugi do położenia meta.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: 2 (projekt drugi).

Przykładowe uzasadnienie CKE: Tylko w projekcie drugim związek A2 zawiera grupę nitrową, która jest podstawnikiem kierującym w położenie 3- (meta) względem znajdującego się w pierścieniu podstawnika.

Alternatywnie: produkt A1 pierwszego etapu ma atom chloru jako podstawnik, który kieruje kolejne podstawniki w położenie 2- lub 4-, a nie w oczekiwane położenie 3-.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Uwaga: W uzasadnieniu zdający powinien jednoznacznie sformułować określenia opisujące podstawniki w pierścieniu benzenowym, np. atom chloru lub grupa nitrowa.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kolejność wprowadzania podstawników wpływa na miejsce następnej substytucji. Grupa nitrowa kieruje kolejny podstawnik przede wszystkim w położenie meta, natomiast chlor, mimo dezaktywowania pierścienia, kieruje w położenia orto i para. Aby uzyskać wymagane wzajemne ustawienie, trzeba więc najpierw wprowadzić grupę nitrową, a dopiero potem atom chloru.

Odpowiada temu projekt 2. Wyjaśnienie powinno nazywać podstawniki i wskazywać ich wpływ kierujący; zdanie „drugi projekt jest wydajniejszy” jedynie powtarza rozstrzygnięcie. Nie należy utożsamiać osłabienia reaktywności pierścienia z kierowaniem meta — chlor jest ważnym kontrprzykładem.

Ostatni etap redukuje grupę –NO₂ do –NH₂, zachowując położenie chloru w pierścieniu. Powstaje 3-chloroanilina.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: 2 (projekt drugi).

Przykładowe uzasadnienie CKE: Tylko w projekcie drugim związek A2 zawiera grupę nitrową, która jest podstawnikiem kierującym w położenie 3- (meta) względem znajdującego się w pierścieniu podstawnika.

Alternatywnie: produkt A1 pierwszego etapu ma atom chloru jako podstawnik, który kieruje kolejne podstawniki w położenie 2- lub 4-, a nie w oczekiwane położenie 3-.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania