Zadanie 18.1 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 18.

W pewnych warunkach sole sodu i potasu kwasów karboksylowych ulegają w roztworach wodnych reakcji, która zachodzi zgodnie z poniższym równaniem.

Równanie otrzymywania symetrycznego alkanu z soli potasowej kwasu karboksylowego.

Tę przemianę stosuje się do otrzymywania symetrycznych alkanów prostych i rozgałęzionych. Jednak gdy rozgałęzienie znajduje się przy atomie węgla związanym z grupą karboksylową, reakcja przebiega z małą wydajnością lub nie zachodzi.

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.

Przeprowadzono opisaną reakcję i w jej wyniku otrzymano alkan o czterech atomach węgla w cząsteczce.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego, którego soli użyto do reakcji.

Wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego: ……………………………

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wykorzystaj symetrię powstającego alkanu.

Podpowiedź 2

Podziel czterowęglowy produkt na dwa jednakowe fragmenty.

Podpowiedź 3

Do jednego fragmentu dodaj węgiel grupy karboksylowej i rozpoznaj kwas.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawny wzór półstrukturalny kwasu karboksylowego według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego kwasu karboksylowego.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W opisanej przemianie dwa jednakowe fragmenty węglowodorowe soli łączą się, a węgle grup karboksylowych zostają usunięte. Czterowęglowy alkan musi zatem powstać z dwóch fragmentów dwuwęglowych. Każdy taki fragment pochodzi z kwasu mającego dodatkowo jeden węgiel karboksylowy, czyli z kwasu propanowego.

Połączenie dwóch grup etylowych daje butan. Liczenie wszystkich czterech węgli produktu w jednej cząsteczce kwasu prowadziłoby do błędnego kwasu pentanowego. Najpierw dzielimy symetryczny produkt na połowy, a dopiero potem odtwarzamy brakującą grupę funkcyjną. W odpowiedzi należy przedstawić wzór kwasu, nie jego soli ani samej grupy etylowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawny wzór półstrukturalny kwasu karboksylowego według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_18.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania