Ketony, których cząsteczki zawierają grupę metylową związaną z karbonylowym atomem węgla, ulegają tzw. reakcji haloformowej, czyli utlenieniu za pomocą jonów XO−, gdzie X może być chlorem, bromem lub jodem. Przebieg takiej reakcji z udziałem anionów chloranowych(I) przedstawiono na schemacie:

W pierwszym etapie procesu powstaje odpowiedni anion kwasu karboksylowego

oraz haloform CHCl3 (chloroform).
Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022; R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.
W celu otrzymania kwasu 3-metylobut-2-enowego w temperaturze 60 °C przeprowadzono reakcję chloranu(I) potasu z odpowiednim ketonem. W tych warunkach podwójne wiązanie węgiel – węgiel w cząsteczce ketonu nie ulega reakcji.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ketonu użytego w reakcji haloformowej.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz fragment ketonu odszczepiany jako haloform.
Podpowiedź 2
Zachowaj szkielet kwasu po stronie drugiego podstawnika.
Podpowiedź 3
Odtwórz keton metylowy, nie zmieniając położenia wiązania podwójnego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Reakcja haloformowa ketonu metylowego usuwa fragment metylowy sąsiadujący z grupą karbonylową jako haloform. Drugi fragment pozostaje połączony z karbonylowym atomem węgla i tworzy anion kwasu karboksylowego. Aby otrzymać kwas 3-metylobut-2-enowy, odtwarzamy keton, zastępując grupę hydroksylową jego grupy karboksylowej grupą metylową, bez zmiany reszty szkieletu.
Otrzymany związek to 4-metylopent-3-en-2-on. Wiązanie podwójne węglowe pozostaje nienaruszone zgodnie z warunkami zadania. Nie dodajemy grupy metylowej w dowolnym miejscu łańcucha: musi ona przylegać bezpośrednio do grupy karbonylowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
