Zadanie 16.2 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 16.

Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania, prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków, których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu przebiega zgodnie z równaniem:

Równanie dysproporcjonowania 2,2-dimetylopropanalu w reakcji z KOH.

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty: dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach reakcji utlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Zmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz aldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą mieszaninę, w której alkohol był tylko rozpuszczalnikiem. Następnie dodano wodorotlenek potasu.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który z aldehydów jest silniejszym reduktorem według informacji.

Podpowiedź 2

Przypisz jednemu aldehydowi utlenianie, a drugiemu redukcję.

Podpowiedź 3

Uwzględnij zasadowe środowisko i sprawdź ładunek równania jonowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jonowo skrócone równanie reakcji aldehydu benzoesowego z metanalem i jonami wodorotlenkowymi.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W mieszaninie metanalu i aldehydu benzoesowego metanal jest silniejszym reduktorem. Sam utlenia się do anionu mrówczanowego, a aldehyd benzoesowy redukuje się do alkoholu benzylowego. Środowisko jest zasadowe, więc produktem utleniania nie jest niezdysocjowany kwas mrówkowy.

W zapisie jonowym należy uwzględnić jon wodorotlenkowy, natomiast pominąć kation potasu i rozpuszczalnik. Każdy aldehyd występuje ze współczynnikiem jeden; ładunek ujemny po lewej odpowiada ładunkowi anionu produktu po prawej. Nazwy produktów pozwalają przewidzieć kierunek przemiany, ale w odpowiedzi potrzebne jest właściwe równanie, którego wzory przedstawiono w zapisie graficznym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jonowo skrócone równanie reakcji aldehydu benzoesowego z metanalem i jonami wodorotlenkowymi.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_16.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania