Zadanie 16.1 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 16.

Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania, prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków, których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu przebiega zgodnie z równaniem:

Równanie dysproporcjonowania 2,2-dimetylopropanalu w reakcji z KOH.

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty: dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach reakcji utlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) jednego z izomerycznych dimetylobutanali, który nie ulega opisanej reakcji z KOH.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj warunek reakcji z informacji wspólnej.

Podpowiedź 2

Zlokalizuj węgiel bezpośrednio sąsiadujący z grupą aldehydową.

Podpowiedź 3

Wybierz izomer, w którym ten węgiel ma przynajmniej jeden atom wodoru.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe poprawne wzory izomerów dimetylobutanalu według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru izomeru dimetylobutanalu spełniającego warunek zadania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Opisana reakcja Cannizzaro wymaga braku atomu wodoru przy węglu sąsiadującym z grupą aldehydową, czyli przy węglu alfa. Pytanie dotyczy izomeru, który nie spełnia tego warunku i dlatego nie ulega opisanej przemianie. Trzeba więc wybrać dimetylobutanal zawierający co najmniej jeden wodór przy węglu alfa.

Warunek spełniają 3,3-dimetylobutanal oraz 2,3-dimetylobutanal; wystarczy jeden poprawny wzór. Przeciwieństwem jest 2,2-dimetylobutanal, którego węgiel alfa ma cztery wiązania z atomami węgla i nie ma wodoru. Nie sprawdzamy wodoru aldehydowego: to inny atom węgla. Numerację łańcucha zaczynamy od grupy aldehydowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe poprawne wzory izomerów dimetylobutanalu według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_16.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania