Źródło
Informacja do zadania 15.
Źródłem informacji o budowie związku jest m.in. indeks niedoboru wodoru, czyli liczba równa sumarycznej liczbie pierścieni i liczbie wiązań π w strukturze związku organicznego. Wartość indeksu to także liczba cząsteczek wodoru, które należy dodać do cząsteczki danego związku organicznego, aby przekształcić ją w acykliczną cząsteczkę nasyconą.
Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022.
Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości indeksu niedoboru wodoru dla dwóch węglowodorów: cykloheksanu i heks-1-enu.
| Cykloheksan | Heks-1-en | |
|---|---|---|
| Indeks niedoboru wodoru |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę wodorów ze wzorcem nasyconego łańcucha.
Podpowiedź 2
Pamiętaj, że pierścień również powoduje niedobór wodoru.
Podpowiedź 3
Policz oddzielnie pierścień cykloheksanu i wiązanie podwójne heks-1-enu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Cykloheksan | Heks-1-en | |
|---|---|---|
| Indeks niedoboru wodoru | 1 | 1 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Indeks niedoboru wodoru porównuje wzór związku ze wzorem nasyconego, acyklicznego węglowodoru o tej samej liczbie atomów węgla. Każdy pierścień lub wiązanie podwójne zmniejsza liczbę atomów wodoru o dwa i zwiększa indeks o jeden. Cykloheksan ma jeden pierścień, a heks-1-en jedno wiązanie podwójne.
Oba mają więc indeks równy jeden, mimo różnego rodzaju budowy. Można to sprawdzić wzorem: dla sześciu węgli wzorzec nasycony ma czternaście wodorów, a oba związki po dwanaście. Indeks nie jest liczbą wiązań podwójnych — uwzględnia również pierścienie, a wiązanie potrójne liczy się podwójnie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Cykloheksan | Heks-1-en | |
|---|---|---|
| Indeks niedoboru wodoru | 1 | 1 |