Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · maj 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Naturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane
przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe
mają jednak często obniżoną ilość białek MHC – głównego układu zgodności tkankowej.
Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,
polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one
tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją
zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek –
występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość
bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek
nowotworowych dzieli się na:
•
specyficzne – występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych
•
niespecyficzne – występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,
jak i na powierzchni komórek zdrowych.
W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym – limfocyty T.
Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego
jedną z metod:
•
do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)
mRNA kodujący receptor CAR
•
limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen
kodujący receptor CAR.
Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu
pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.
wbudowanie DNA
wirusowego w genom
wbudowanie receptora
zmodyfikowany
limfocytu T
CAR w błonę
genetycznie retrowirus
limfocytu T
z genem kodującym
receptor CAR
receptor CAR
limfocyt T
z włączonym
genem kodującym
limfocyt T
receptor CAR
pobrany od
pacjenta
namnożenie CAR-T
CAR-T
i wprowadzenie do
organizmu pacjenta
komórka
nowotworowa
śmierć komórki
nowotworowej
antygen
Na podstawie: National Cancer Institute,
CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com
przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe
mają jednak często obniżoną ilość białek MHC – głównego układu zgodności tkankowej.
Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,
polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one
tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją
zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek –
występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość
bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek
nowotworowych dzieli się na:
•
specyficzne – występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych
•
niespecyficzne – występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,
jak i na powierzchni komórek zdrowych.
W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym – limfocyty T.
Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego
jedną z metod:
•
do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)
mRNA kodujący receptor CAR
•
limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen
kodujący receptor CAR.
Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu
pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.
wbudowanie DNA
wirusowego w genom
wbudowanie receptora
zmodyfikowany
limfocytu T
CAR w błonę
genetycznie retrowirus
limfocytu T
z genem kodującym
receptor CAR
receptor CAR
limfocyt T
z włączonym
genem kodującym
limfocyt T
receptor CAR
pobrany od
pacjenta
namnożenie CAR-T
CAR-T
i wprowadzenie do
organizmu pacjenta
komórka
nowotworowa
śmierć komórki
nowotworowej
antygen
Na podstawie: National Cancer Institute,
CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
14.2.
Wyjaśnij, dlaczego zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T) mają większe szanse
0–1
na zniszczenie komórki nowotworowej niż fizjologiczne limfocyty T. W odpowiedzi
odnieś się do funkcji MHC w rozwoju odpowiedzi immunologicznej.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Wyjaśnij, dlaczego zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T) mają większe szanse
0–1
na zniszczenie komórki nowotworowej niż fizjologiczne limfocyty T. W odpowiedzi
odnieś się do funkcji MHC w rozwoju odpowiedzi immunologicznej.
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, uwzględniające konieczność prezentacji fizjologicznym
limfocytom T antygenów przez cząsteczki MHC oraz możliwość rozpoznawania przez
limfocyty CAR-T antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania białka MHC, którego ilość w komórkach
nowotworowych jest obniżona.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
W przeciwieństwie do fizjologicznych limfocytów T, CAR-T rozpoznają i wiążą antygeny
komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania
białka MHC, którego ilość w tych komórkach jest obniżona.
•
Limfocyty CAR-T rozpoznają antygeny komórek nowotworowych w sposób niezależny od
obecności białka MHC na ich powierzchni, czego nie potrafią limfocyty fizjologiczne,
a komórki nowotworowe mają małą ilość białek MHC.
•
Ilość białka MHC w komórkach nowotworowych jest obniżona, a więc niszczenie ich
z udziałem fizjologicznych limfocytów, wymagających obecności białek MHC, byłoby
mniej skuteczne. CAR-T są aktywowane przez kontakt z antygenem niezależnie od
cząsteczek MHC.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, uwzględniające konieczność prezentacji fizjologicznym
limfocytom T antygenów przez cząsteczki MHC oraz możliwość rozpoznawania przez
limfocyty CAR-T antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny
od powierzchniowego występowania białka MHC, którego ilość w komórkach
nowotworowych jest obniżona.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
•
W przeciwieństwie do fizjologicznych limfocytów T, CAR-T rozpoznają i wiążą antygeny
komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania
białka MHC, którego ilość w tych komórkach jest obniżona.
•
Limfocyty CAR-T rozpoznają antygeny komórek nowotworowych w sposób niezależny od
obecności białka MHC na ich powierzchni, czego nie potrafią limfocyty fizjologiczne,
a komórki nowotworowe mają małą ilość białek MHC.
•
Ilość białka MHC w komórkach nowotworowych jest obniżona, a więc niszczenie ich
z udziałem fizjologicznych limfocytów, wymagających obecności białek MHC, byłoby
mniej skuteczne. CAR-T są aktywowane przez kontakt z antygenem niezależnie od
cząsteczek MHC.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-MAJ-F2023-Z14-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.11 | PR:XV.12 | PR:XI.2.2.b | PR:XI.2.2.c | PR:OG.IV.1 | PR:OG.III.2
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej. Uczeń: | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | wirusy | zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Odporność
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych